Kemal Sunal kimdir? Yeşilçam efsanesinin hayatı, filmleri ve mirası

Ahmet Taş | Bizi Unutma

İSTANBUL, TÜRKİYE — Hababam Sınıfındaki İnek Şaban’dan Kapıcılar Kralındaki Seyit’e kadar onlarca karaktere hayat veren Kemal Sunal, halkın gündelik sıkıntılarını mizahla anlatan filmleriyle Türk sinemasının en kalıcı isimlerinden biri oldu.

11 Kasım 1944’te İstanbul’un Küçükpazar semtinde doğan Sunal, tiyatro sahnesinde başlayan sanat yolculuğunu 82 filme, televizyon dizilerine ve ödüllü oyunculuklara taşıdı. Seyircinin çoğu onu “Şaban” adıyla hatırlasa da canlandırdığı kapıcı, çöpçü, bekçi, köylü, memur ve işsiz karakterlerle gelir eşitsizliği, bürokrasi, köyden kente göç, ağalık düzeni ve toplumsal adaletsizlik gibi başlıkları komedi üzerinden geniş kitlelere ulaştırdı.

Küçükpazar’da dar gelirli bir ailenin çocuğu olarak büyüdü

Tam adı Ali Kemal Sunal olan oyuncu, Malatyalı Mustafa Sunal ile Saime Sunal’ın ilk çocuğu olarak 11 Kasım 1944’te İstanbul Küçükpazar’da dünyaya geldi. Daha sonra Cemil ve Cengiz adlarında iki kardeşi oldu.

İlköğrenimini Mimar Sinan İlkokulunda tamamladı. Ardından İstanbul’un köklü eğitim kurumlarından Vefa Lisesi’ne devam etti. Lise eğitimini çeşitli nedenlerle 11 yılda tamamlaması, ilerleyen yıllarda kendi hayatını anlatırken mizahla değindiği ayrıntılardan biri oldu.

Ailenin ekonomik şartları güçlü değildi. Sunal gençlik yıllarında ailesine katkı sağlayabilmek için çalıştı; elektrikçi çıraklığı yaptı ve daha sonraki yıllarda Emayetaş Fabrikası’nda görev aldı. Kendi çocukluk ve gençlik dönemini anlatırken yoksulluğun kişiliği üzerindeki etkisini:

“İşte o yokluklar Kemal Sunal’ı yarattı.”

sözleriyle ifade etmişti.

Sunal’ın günlük hayattaki kişiliği ise filmlerdeki yüksek enerjili karakterlerinden oldukça farklıydı. Annesi Saime Sunal oğlunu içine kapanık ve sessiz biri olarak anlatırken, Kemal Sunal da kendisini özel hayatında az konuşan biri olarak tanımlıyordu.

Felsefe öğretmeni onu Müşfik Kenter’le tanıştırdı

Kemal Sunal’ın oyunculuğa yönelmesinde Vefa Lisesindeki felsefe öğretmeni Belkıs Balkır belirleyici rol oynadı.

Öğretmeni, öğrencisindeki komedi ve oyunculuk yeteneğini fark ederek babasını ikna etti ve Sunal’ı dönemin önemli tiyatro sanatçılarından Müşfik Kenter ile tanıştırdı. Henüz lise öğrencisiyken Molière’in Zoraki Tabip oyunuyla amatör olarak sahneye çıktı; aynı yıllarda Akşam gazetesinin liseler arası tiyatro yarışmasında “En İyi Karakter Oyuncusu” ödülüne değer görüldü.

Profesyonel oyunculuğa 1966’da Kenter Tiyatrosu’nda başladı. İlk yıllarında rolü son derece küçüktü. Deli İbrahim oyununda celladın yardımcısını canlandırdığı, neredeyse repliği bulunmamasına rağmen seyirciyi hareketleriyle güldürmeyi başardığı aktarılıyor.

Kenterlerin ardından Pendik Tiyatrosu, Ulvi Uraz Tiyatrosu, Aksaray Küçük Opera, Ayfer Feray Tiyatrosu ve son olarak Devekuşu Kabare Tiyatrosunda sahne aldı.

Devekuşu Kabare’de oynadığı Dün Bugün adlı oyunu izleyen Münir Özkul’un, yönetmen Ertem Eğilmez’e Sunal’ı özellikle önerdiği aktarılıyor. Böylece Türk sinemasının en önemli yönetmen-oyuncu birlikteliklerinden birinin yolu açıldı.

Tatlı Dillim’le sinemaya girdi, Hababam Sınıfı’yla bütün Türkiye tanıdı

Kemal Sunal’ın ilk sinema filmi Ertem Eğilmez’in yönettiği 1972 tarihli Tatlı Dillim oldu. Sunal filmde basketbol takımının oyuncularından birini canlandırdı. SinemaTürk kayıtları filmin 1 Kasım 1972’de gösterime girdiğini ve Sunal’ın kariyerindeki ilk sinema çalışması olduğunu doğruluyor.

Ardından Canım Kardeşim, Oh Olsun, Yalancı Yarim, Salak Milyoner, Köyden İndim Şehire, Mavi Boncuk ve Salako gibi yapımlarda rol aldı.

Asıl büyük kırılma ise 1975’te Hababam Sınıfı ile geldi.

Rıfat Ilgaz’ın romanından Ertem Eğilmez tarafından sinemaya uyarlanan filmde canlandırdığı İnek Şaban, kısa sürede Sunal’la özdeşleşti. Tarık Akan, Münir Özkul, Adile Naşit, Halit Akçatepe ve Şener Şen gibi oyuncuların yer aldığı seri, Yeşilçam’ın en bilinen yapımları arasına girdi.

İnek Şaban’ın gördüğü büyük ilgi, “Şaban” adının daha sonra Sunal’ın pek çok filminde kullanılmasına yol açtı. Ancak filmlerdeki Şaban karakterleri çoğu zaman birbirinden tamamen farklı insanlardı. Kimi köylü, kimi asker, kimi bekçi veya sıradan bir kentliydi.

Sunal’ın komedisindeki ortak çizgi ise çoğunlukla saf görünen ama olayların sonunda güçlüleri alt eden halk adamı tipiydi.

1976’da altı önemli filmle Yeşilçam’ın zirvesine çıktı

Kemal Sunal için 1976 olağanüstü üretken bir yıldı.

Aynı yıl Süt Kardeşler, Hababam Sınıfı Uyanıyor, Tosun Paşa, Sahte Kabadayı, Meraklı Köfteci ve Kapıcılar Kralı filmlerinde rol aldı. Altı filmde beş farklı yönetmenle çalıştı.

Özellikle Kapıcılar Kralı, Sunal’ın oyunculuk kariyerinde ayrı bir yere sahipti.

Zeki Ökten’in yönettiği filmde İstanbul’daki bir apartmanda yaşayanların zaaflarını çok iyi kullanan kapıcı Seyit karakterini canlandırdı. Performansı, 1977’de düzenlenen 14. Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde En İyi Erkek Oyuncu Ödülünü getirdi. Aynı film Zeki Ökten’e En İyi Yönetmen ödülünü kazandırdı.

Bu ödül, Sunal’ın yalnız popüler bir komedyen değil, sinema çevrelerinin oyunculuk performansını da ödüllendirdiği bir sanatçı olduğunu gösteren önemli dönüm noktalarından biri oldu.

1977’de Sakar Şakir, Çöpçüler Kralı, İbo ile Güllüşah ve Şabanoğlu Şaban gibi yapımlar geldi.

1978 yapımı Kibar Feyzo ise onun filmlerindeki toplumsal eleştirinin en belirgin örneklerinden biri haline geldi.

Filmleri güldürürken Türkiye’nin toplumsal sorunlarını anlattı

Kemal Sunal filmlerinin kalıcı olmasının nedenlerinden biri, komedinin altında güçlü bir toplumsal gözlem bulunmasıydı.

Kibar Feyzo ağalık düzenini ve köylünün sömürülmesini; Kapıcılar Kralı kentteki sınıf farklılıklarını ve küçük çıkar ilişkilerini; Çöpçüler Kralı belediye bürokrasisini ve sınıfsal ayrımları; Zübük siyasi çıkarcılığı; Yüz Numaralı Adam reklam dünyasını ve tüketim kültürünü; Korkusuz Korkak ise yoksulluk ve insanın ölüm karşısındaki değişimini hicvediyordu.

Bu nedenle Sunal’ın karakterleri yalnız “komik adam” değildi.

Çoğu filmde merkezde, sistem karşısında zayıf görünen sıradan insan bulunuyordu. Kapıcı, çöpçü, köylü, bekçi, postacı, öğretmen, işsiz veya küçük esnaf üzerinden Türkiye’nin 1970’lerden 1990’lara kadar yaşadığı sosyal dönüşüm anlatılıyordu.

Sunal’ın yüksek lisans tezinin danışmanı Prof. Dr. Şükran Kuyucak Esen’in onu çağdaş bir “Nasrettin Hoca” olarak nitelendirmesi de bu yönüne işaret ediyordu.

1980’lerde Zübük, Davaro, Üç Kağıtçı, Doktor Civanım, Yedi Bela Hüsnü, Tokatçı, Postacı, Atla Gel Şaban, Gurbetçi Şaban, Öğretmen, Polizei, Düttürü Dünya ve Varyemez gibi filmlerle üretimini sürdürdü.

Televizyon dönemindeyse Saygılar Bizden, Şaban Askerde, Şaban ile Şirin ve Bay Kamber gibi dizilerde oynadı. Anadolu Ajansı’nın filmografik değerlendirmesine göre 26 yıllık sinema kariyerinde 6 yan rol ve 76 başrol olmak üzere toplam 82 filmde yer aldı.

51 yaşında üniversiteyi bitirdi, kendi komedisini tez olarak inceledi

Kemal Sunal’ın hayatının daha az bilinen yönlerinden biri eğitim konusundaki ısrarıydı.

Tiyatro yaptığı yıllarda bugünkü Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesinin öncülü olan Gazetecilik ve Halkla İlişkiler Yüksekokulunda iki yıl eğitim gördü. Yoğun tiyatro turneleri nedeniyle öğrenimine ara verdi.

1992’de çıkarılan öğrenci affından yararlanarak üniversiteye yeniden döndü ve 1995’te 51 yaşındayken mezun oldu.

Mezuniyet töreninde kendi gecikmesini de mizaha dönüştürerek dört yıllık üniversiteyi 27 yılda tamamladığını söylemişti.

Burada durmadı. Radyo, Televizyon ve Sinema alanında yüksek lisans yaptı ve kendi sinema anlayışını akademik olarak inceleyen “Televizyon ve Sinemada Kemal Sunal Güldürüsü” başlıklı tezini hazırladı. Tez, ölümünün ardından 2005’te ailesi tarafından kitaplaştırıldı.

Sunal böylece Türk sinemasında yalnız filmlerde oynayan değil, kendi komedi biçimini akademik çalışma konusu yapan nadir popüler oyunculardan biri oldu.

Oyunculuğundaki başarılar sonraki yıllarda da ödüllendirildi. Düttürü Dünyadaki performansıyla 1989 Ankara Film Festivali En İyi Erkek Oyuncu Ödülünü kazandı; 1998’de Antalya Film Festivali tarafından Yaşam Boyu Onur Ödülüne değer görüldü.

Son yolculuğu Balalayka filmi için başladı

Kemal Sunal, Devekuşu Kabare’nin Ankara turnesi sırasında tanıştığı Gül Sunal ile 1975’te evlendi. Çiftin Ali ve Ezo adlarında iki çocuğu oldu. Ali Sunal oyunculuk ve televizyon alanında kariyer yaparken Ezo Sunal çocuklara yönelik sanat ve eğitim çalışmalarıyla tanındı.

Sunal 1999’da Sinan Çetin’in yönettiği Propaganda filminde başrol oynadı. Film, sinemadaki son tamamlanmış çalışması oldu.

Bir sonraki projesi Balalayka idi.

Çekimler için 3 Temmuz 2000’de Trabzon’a gitmesi gerekiyordu. Uçak yolculuğundan korktuğu bilinen Sunal, İstanbul’dan Trabzon’a gidecek uçağa bindi. TRT Haber’in aktardığına göre hayatında daha önce uçak kullanmamıştı. Uçak henüz havalanmadan rahatsızlandı ve geçirdiği kalp krizi sonucu hayatını kaybetti.

Takvimler 3 Temmuz 2000’i gösteriyordu. 11 Kasım 1944 doğumlu Kemal Sunal henüz 55 yaşındaydı ve 56. yaşına girmesine yaklaşık dört ay vardı.

Başlamaya hazırlandığı Balalayka, onun 83. sinema filmi olacaktı. Sunal’ın ölümünün ardından rol daha sonra Uğur Yücel tarafından canlandırıldı. Anadolu Ajansı da Sunal’ın tamamlanmış film sayısını 82 olarak kaydediyor.

Cenazesi İstanbul’da düzenlenen törenlerin ardından Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi.

Kemal Sunal’ın ölümünün ardından filmleri televizyonda gösterilmeye devam etti; daha sonraki yıllarda dijital platformlar ve internet sayesinde yeni kuşaklar da aynı karakterlerle tanıştı.

Onu yalnız Şaban olarak hatırlamak, 82 filmlik kariyerinin önemli bölümünü eksik bırakıyor. Kapıcılar Kralı’ndaki Seyit, Kibar Feyzo’daki Feyzo, Çöpçüler Kralı’ndaki Apti, Zübük’teki İbrahim Zübükzade ve Düttürü Dünya’daki Mehmet birbirinden farklı karakterlerdi; fakat hepsinin ortak noktasında toplumun içinden insanların hikâyesi bulunuyordu.

Küçükpazar’da dar gelirli bir ailenin sessiz çocuğu olarak başlayan hayatı, Vefa Lisesi’nin amatör tiyatro sahnesinden Kenterlere, oradan Ertem Eğilmez’in kamerasına ve milyonların hafızasına uzandı.

Kemal Sunal’ın ölümünün üzerinden çeyrek yüzyılı aşkın zaman geçmesine rağmen filmlerinin tekrar tekrar izlenmesinin ardında da bu özellik bulunuyor: Seyirci yalnız bir komedi oyuncusunu değil, kendi mahallesini, köyünü, işyerini, sıkıntılarını ve haksızlıklarla mücadele eden sıradan insanı onun karakterlerinde görmeye devam ediyor.

BiziUnutma.com