Ayhan Işık kimdir? Ressamlıktan Yeşilçam'ın Taçsız Kralı'na uzanan hayat

Ahmet Taş | Bizi Unutma

İSTANBUL, TÜRKİYE — Ressamlık eğitimi alan Ayhan Işık, 1951'de katıldığı artist yarışmasının ardından sinemaya geçti; Kanun Namına ile yıldızlaştı ve disiplinli çalışma anlayışıyla Yeşilçam'ın “Taçsız Kral”ı oldu.

Asıl adı Ayhan Işıyan olan sanatçının yalnız 50 yıl süren yaşamına ressamlık, grafikerlik, oyunculuk, yapımcılık, yönetmenlik, senaristlik ve kısa bir müzik kariyeri sığdı. Sinemada yıldız sisteminin henüz kurumsallaşmadığı yıllarda ücretinden çalışma saatlerine kadar kendi kurallarını oluşturan Işık, 200'e yaklaşan filmde rol alarak Türk sinemasının profesyonelleşmesinde etkili isimlerden biri haline geldi.

İzmir'de başlayan hayat, çocuk yaşta çalışma zorunluluğuyla değişti

Ayhan Işık, 5 Mayıs 1929'da İzmir'de, Selanik göçmeni kalabalık bir ailenin altıncı çocuğu olarak dünyaya geldi. Henüz birkaç aylıkken ailesi İstanbul'a taşındı. İlkokulu Bomonti'deki 44. Okul'da bitirdi. Altı yaşında babasını kaybetmesi, çocukluk hayatını erken yaşta değiştirdi.

Işık, yıllar sonra kendi yaşamını anlatırken ortaokula başladığı günlerde eğitim masraflarını karşılayabilmek için Babıâli'de çalışmaya başladığını yazdı. Gazete ve dergilere hikâye resimleri ile kapak çizimleri hazırlıyor; yaz tatillerinde Paşabahçe Şişe ve Cam Fabrikası'nda çalışıyordu. Vapur yolculuklarında bile dergiler için sipariş edilen illüstrasyonları çizdiğini anlatmıştı.

Lise yılları da Türkiye kültür hayatının ileride önemli isimleri olacak insanlarla geçti. Mahir İz, Salah Birsel ve Rıfat Ilgaz gibi isimlerden ders aldı; Safa Önal, Semih Balcıoğlu ve Ferruh Doğan gibi sanatçılarla aynı eğitim çevresinde bulundu.

Sanata ilgisi onu İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'ne götürdü. Resim Bölümü'nde Bedri Rahmi Eyüboğlu'nun öğrencisi oldu; Fikret Otyam, Altan Erbulak, Nedim Günsür ve Orhan Peker gibi isimlerle aynı dönemi paylaştı. Akademiden 1953'te mezun oldu. Bir süre İstanbul Darphanesi'nde ressamlık yaptı.

Bu nedenle Ayhan Işık'ın sinemadaki görsel bilinci tesadüf değildi. GQ Türkiye'de Pınar Bekbölet'in 2015'te yayımlanan portresinde de onun ışığın geliş açısını, kameraya nasıl dönmesi gerektiğini, nasıl yürüyeceğini ve poz vereceğini ressam gözüyle çalıştığı aktarılıyordu.

Bir dergi yarışması Ayhan Işıyan'ı Ayhan Işık yaptı

Akademide okurken dönemin önemli sinema yayınlarından Yıldız dergisinde ressam olarak çalışan Ayhan Işıyan, derginin yazı işleri müdürü Sezai Solelli'nin teşvikiyle 1951'de açılan artist yarışmasına katıldı.

Yarışmada erkekler kategorisinde birinci oldu. Aynı yarışmanın kadın yıldızı ise daha sonra uzun yıllar birlikte kamera karşısına geçeceği Belgin Doruk oldu. Yarışmanın ardından “Işıyan” soyadını değiştirerek sinema dünyasında Ayhan Işık adını kullanmaya başladı.

İlk sinema deneyimi yine 1951'de geldi. Münir Hayri Egeli'nin yönettiği Yavuz Sultan Selim ve Yeniçeri Hasan filminde yardımcı bir rolle kamera karşısına çıktı. Film, Ayhan Işık'ın henüz bir sinema yıldızı olmadığı döneme aitti.

Asıl kırılma bir yıl sonra yaşandı.

Ömer Lütfi Akad'ın yönettiği Kanun Namına, 1952'de gösterime girdi. Gerçek bir olaydan esinlenen polisiye film, Türk sinemasının tiyatro etkisinden uzaklaşıp sinema dili oluşturmaya başladığı dönemin önemli yapıtlarından biri kabul edildi. Başroldeki Ayhan Işık da filmle birlikte bir anda geniş kitlelerin tanıdığı oyuncuya dönüştü.

Kullanıcının paylaştığı GQ portresinde Lütfi Akad'ın çekimlerin ilk günlerinde Işık'ın oyunculuğundan memnun olmadığı, hatta onunla devam etmemeyi düşündüğü; ancak genç oyuncunun kısa sürede kamera karşısındaki kendi yöntemini keşfettiği anlatılıyor. Bu ayrıntı, sonradan neredeyse kusursuz bir yıldız imajı oluşturan Işık'ın başlangıçta bu beceriyi öğrenmek zorunda olduğunu gösteriyor.

Kendisini bir yıldız gibi değil, bir meslek gibi inşa etti

Ayhan Işık'ın Yeşilçam'daki farkı yalnız yakışıklılığı değildi.

Çalışma arkadaşlarının ve sonraki biyografilerin ortaklaştığı nokta, onun çok dakik, disiplinli ve kurallı olduğuydu. Sete zamanında gelmek, çekim programının belirlenen sürede tamamlanması ve çalışma şartlarının önceden bilinmesi konusunda taviz vermiyordu. SinemaTürk'te onunla çalışmış isimlerin aktardığına göre yapımcıya bir film için belirli bir süre ayırıyor, yeni filmin başlangıç tarihini önceden bildiriyor ve çekim takviminin buna göre hazırlanmasını istiyordu.

Bu yaklaşım, Yeşilçam'ın aynı oyuncunun aynı gün birkaç farklı sete yetişmeye çalıştığı düzensiz üretim ortamında sıra dışıydı.

1959'da ABD'ye giderek Hollywood'da sinema sektörünü yakından inceledi; bazı yapımlarda küçük roller aldı. Türkiye'ye döndüğünde özellikle oyuncuların ücretlerinin, çalışma saatlerinin ve dinlenme haklarının daha sistematik biçimde düzenlenmesi gerektiğini savundu. Anadolu Ajansı, bu tavrının birçok yapımcıya örnek olduğunu aktarıyor.

GQ'daki portrede ise bu profesyonellik daha kişisel ayrıntılarla anlatılıyor: Işık'ın fiziksel görüntüsüne dikkat ettiği, gülüşünden yürüyüşüne kadar kendisini gözlemlediği ve hangi davranışın kamera önünde kendisine yakıştığını çalıştığı belirtiliyor.

Aynı portrede 1952'de film başına aldığı ücretin yaklaşık 1.800 TL'den 1963'ün sonunda 70 bin TL'ye çıktığı aktarılıyor. Bu rakamı doğrulayacak resmî bir ücret arşivi bulunmadığından, bunu GQ portresindeki dönem anlatısı olarak değerlendirmek daha doğru. Ancak Ayhan Işık'ın dönemin en yüksek ücret alan yıldızlarından biri olduğu konusunda sinema tarihçileri genel olarak birleşiyor.

Belgin Doruk, Türkan Şoray ve unutulmayan filmler

1950'lerin ikinci yarısından itibaren Ayhan Işık, Yeşilçam'ın gişe garantisi veren oyuncularından biri oldu.

Ömer Lütfi Akad'la Katil, Öldüren Şehir ve Kardeş Kurşunu gibi filmlerde çalıştı. Osman Fahir Seden'le Bir Avuç Toprak geldi. Ardından Metin Erksan, Ertem Göreç, Halit Refiğ ve Memduh Ün gibi Türk sinemasının önemli yönetmenleriyle kamera karşısına geçti.

1961'de Vedat Türkali'nin senaryosunu yazdığı Otobüs Yolcuları, Işık'ın daha sosyal içerikli filmlerde de yer alabileceğini gösterdi.

Aynı yıl Belgin Doruk ve Sadri Alışık'la Küçük Hanımefendi çekildi. Filmin büyük ilgi görmesi üzerine Küçük Hanım Avrupa'da, Küçük Hanımın Kısmeti ve daha sonra Küçük Hanımın Şoförü gibi devam yapımları geldi.

Belgin Doruk ile Ayhan Işık, Yeşilçam'ın en güçlü ekran çiftlerinden biri haline geldi.

1962'de ise Metin Erksan'ın yönettiği Acı Hayat geldi. Türkan Şoray'ın manikürcü Nermin'i, Ayhan Işık'ın kaynakçı Mehmet'i canlandırdığı film, sınıf farkı, yoksulluk ve aşk üzerinden ilerleyen öyküsüyle bugün Türk sinemasının klasiklerinden biri kabul ediliyor.

Işık ayrıca Cingöz Recai, Namusum İçin, Sezercik, Ayşecik ve başka birçok popüler yapımda rol aldı. 2026 tarihli Anadolu Ajansı portresi kariyeri boyunca 200'e yakın filmde oynadığını belirtiyor.

1954 Türk Filmleri Festivali'nde, 1962'de Ses dergisinin ve 1965'te Artist dergisinin değerlendirmelerinde en başarılı erkek oyuncu seçilmesi de popülerliğinin meslek çevrelerindeki karşılığını gösterdi.

Taçsız Kral yalnız oyuncu değildi

Ayhan Işık'ın “Taçsız Kral” unvanı zamanla adının önüne geçti. SinemaTürk'ün aktardığına göre dönemin Artist Mecmuası'ndaki bir röportajda kullanılan “Taçsız Kral Ayhan Işık” başlığı giderek basının ve izleyicinin benimsediği bir lakaba dönüştü.

Ancak Işık hiçbir zaman yalnız oyunculukla yetinmedi.

Gençlik yıllarındaki resim ve grafik çalışmalarını tamamen bırakmadı. “Hayatım” adlı hatıratı ölümünden sonra tefrika edildi; Aşka İnanmıyorum adlı resimli romanı da sanatçı kimliğinin başka bir yönünü gösterdi.

1970'lerde Yeşilçam oyuncularının sahneye çıkmaya başlamasıyla o da müzik alanını denedi. 1972'de Münir Nurettin Selçuk'tan klasik Türk müziği dersleri aldı, sahneye çıktı ve bir 45'lik plak doldurdu. Ancak oyunculuktaki kalıcı kariyerinin aksine müzik çalışmalarını uzun süre sürdürmedi.

1975 sonrasında ise oyunculuğun yanında yapımcılık, yönetmenlik ve senaristlik görevleri üstlendi. Böylece başlangıçta dergi ressamı olarak girdiği sinema dünyasının kamera önünden kamera arkasına uzanan hemen her aşamasında çalışmış oldu.

Sadri Alışık'la dostluğu Yeşilçam tarihine kaldı

Ayhan Işık'ın özel dünyasında sinema tarihinin en bilinen dostluklarından biri vardı: Sadri Alışık.

İkili 1951'de bir film setinde tanıştı. Özellikle Küçük Hanım filmleri sırasında dostlukları güçlendi ve Ayhan Işık'ın ölümüne kadar devam etti. Daha sonra “Yeşilçam'ın Bıçkın Delikanlıları” olarak birlikte anıldılar.

Kullanıcının paylaştığı GQ yazısında, Işık'ın ölümünün ardından Sadri Alışık'ın arkadaşına yazdığı mektup da aktarılıyor. Mektubun sonunda yer alan kısa cümle, iki sanatçının dostluğunun en çok hatırlanan ifadelerinden biri oldu:

“İyi geceler… Örtünmeyi unutma, üşütürsün.”

GQ'da aktarılan mektup metninde “Mart 79” ibaresi bulunuyor. Ancak Ayhan Işık 16 Haziran 1979'da öldüğü için bu tarih kronolojik olarak uyuşmuyor; bu nedenle tarih, mektubun kesin yazım tarihi olarak kullanılmamalı.

Işık'ın aile hayatı ise kamuoyunun gözünden büyük ölçüde uzaktı. Gülşen Işık ile evlendi; 1962'de Serap adında bir kızları oldu. Özel yaşamını magazin basınının dışında tutmaya özen gösterdi.

50 yaşında gelen beklenmedik ölüm

Ayhan Işık'ın hayatı 1979 yazında beklenmedik biçimde sona erdi.

13 Haziran 1979'da, İstanbul Bebek'teki evinin balkonunda bulunduğu sırada beyin kanaması geçirdi. Anadolu Ajansı'nın bazı biyografilerinde olay güneş çarpmasına bağlı beyin kanaması olarak aktarılıyor. Işık hastaneye kaldırıldı ve üç gün yoğun bakımda kaldı.

16 Haziran 1979'da, henüz 50 yaşındayken hayatını kaybetti.

Cenazesi Şişli Camisi'nde kılınan namazın ardından Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi. Cenazeye sanat dünyasından çok sayıda isim ve geniş bir hayran kitlesi katıldı.

Ayhan Işık'ın 28 yıllık sinema yolculuğu, Türk sinemasının amatör üretim koşullarından büyük bir popüler kültür endüstrisine dönüştüğü dönemle neredeyse aynı zamana rastladı.

Ressam olarak ışığı ve kompozisyonu öğrenmiş bir gençken kamera karşısına geçti; kendi görüntüsünü, çalışma düzenini ve yıldız kimliğini adım adım kurdu. Belgin Doruk'la romantik filmlerin, Türkan Şoray'la Acı Hayat'ın, Sadri Alışık'la unutulmayan dostluğun parçası oldu.

Bugün Ayhan Işık yalnız bıyığı, takım elbisesi ve sert bakışıyla hatırlanan eski bir Yeşilçam jönü değil; Türk sinemasında oyuncunun emeğine, profesyonel çalışma düzenine ve “yıldız” kavramına yeni bir ölçü getiren öncü isimlerden biri olarak değerlendiriliyor.

BiziUnutma.com