Hz. Eyyub kimdir? Kur'an ve Risale-i Nur'da sabır ve şifa kıssası

Ahmet Taş | Bizi Unutma

ANKARA, TÜRKİYE - Kur'an-ı Kerim'de sabrı ve Allah'a bağlılığıyla övülen Hz. Eyyub, ağır bir imtihan karşısında Rabbine yönelen, dua eden ve ardından şifaya kavuşturulan peygamberlerden biri olarak İslam tarihinde özel bir yere sahip.

Hz. Eyyub'un kıssası Kur'an'da ayrıntılı bir hayat hikayesi şeklinde anlatılmaz. Doğum tarihi, yaşadığı kesin bölge, hastalığının adı veya kaç yıl sürdüğü belirtilmez. Buna karşılık onun peygamber olduğu, büyük bir sıkıntıyla karşılaştığı, sabrettiği, Rabbine dua ettiği ve duasının kabul edildiği açık biçimde bildirilir.

Bediüzzaman Said Nursi de Risale-i Nur Külliyatı'nın "Lem'alar" adlı eserinde yer alan İkinci Lema'yı Hz. Eyyub'un kıssasına ayırır. Bediüzzaman bu kıssayı yalnız geçmişte yaşamış bir peygamberin hastalık karşısındaki sabrı olarak değil, günümüz insanının maddi ve manevi hastalıklarını anlamasına yardımcı olan kapsamlı bir ders olarak ele alır.

Hz. Eyyub Kur'an'da adı geçen peygamberlerden biridir

Hz. Eyyub'un peygamber olduğu Kur'an-ı Kerim'de açıkça bildirilir.

Nisa Suresi'nin 163. ayetinde kendilerine vahiy gönderilen peygamberler arasında Hz. Eyyub'un adı da yer alır. En'am Suresi'nin 84. ayetinde de Allah'ın hidayete erdirdiği peygamberlerden biri olarak zikredilir.

Ancak Hz. Eyyub'un hayatının ayrıntıları konusunda daha sonraki dönemlerde çok sayıda rivayet ortaya çıkmıştır. Bazı kaynaklarda Hz. İshak'ın soyundan geldiği, bazı rivayetlerde Şam çevresinde yaşadığı, bazı anlatımlarda ise Hz. Yakub veya Hz. Yusuf dönemine yakın bir zamanda bulunduğu aktarılır.

Kur'an bu ayrıntıları vermediği için bunları kesin bilgi olarak değerlendirmemek gerekir.

Aynı şekilde Hz. Eyyub'un hastalığının üç, yedi veya 18 yıl sürdüğü şeklinde farklı rivayetler bulunmaktadır. Kur'an'da ise herhangi bir süre belirtilmez.

Kur'an'ın üzerinde durduğu asıl mesele hastalığın ne kadar sürdüğü değil, Hz. Eyyub'un o hastalık karşısında nasıl davrandığıdır.

Hz. Eyyub'un duası sabrın en güçlü örneklerinden biri oldu

Hz. Eyyub'un duası Enbiya Suresi'nin 83. ayetinde anlatılır.

Hz. Eyyub Rabbine yönelerek kendisine bir sıkıntının dokunduğunu ifade eder ve Allah'ın merhametine sığınır.

Diyanet İşleri Başkanlığı mealinde dua şu anlamda aktarılır:

"Başıma bu dert geldi. Ama sen merhametlilerin en üstünüsün."

Ardından gelen ayette Allah'ın Hz. Eyyub'un duasını kabul ettiği, başındaki sıkıntıyı giderdiği ve ailesini kendisine yeniden bağışladığı bildirilir.

Bu duanın en dikkat çekici yönlerinden biri Hz. Eyyub'un yaşadığı sıkıntıyı gizlememesidir.

O, acısını Rabbine anlatmaktadır.

Fakat duasında Allah'a karşı bir isyan, suçlama veya ümitsizlik bulunmaz. Sıkıntısını ifade ettikten sonra Allah'ın merhametine yönelir.

Bu nedenle Hz. Eyyub'un sabrı, insanın hiçbir acı hissetmemesi veya hiçbir zaman yardım istememesi anlamına gelmez.

Tam tersine, insanın derdini Allah'a arz etmesi fakat imtihan nedeniyle Rabbine olan bağlılığını kaybetmemesi anlamına gelir.

Bediüzzaman Hz. Eyyub'u 'sabır kahramanı' olarak anlatır

Bediüzzaman Said Nursi, Risale-i Nur Külliyatı'ndaki İkinci Lema'nın başında Hz. Eyyub'un duasını ele alır ve onu "sabır kahramanı" olarak tanımlar.

Bediüzzaman'ın yorumunda önemli bir nokta vardır.

Hz. Eyyub uzun süre çektiği sıkıntılara sabretmiştir. Ancak hastalığın etkisi Allah'ı zikretmesine ve kulluğuna zarar verecek bir noktaya ulaştığında Rabbine dua etmiştir.

Burada öne çıkan düşünce şudur:

Hz. Eyyub'un duasındaki temel mesele yalnızca bedensel rahatlığa kavuşmak değildir. Onun için asıl önemli olan Allah'a kulluğunun zarar görmemesidir.

Bediüzzaman buradan hareket ederek Hz. Eyyub'un yaşadığı maddi hastalık ile günümüz insanının yaşayabileceği manevi hastalıklar arasında bir bağlantı kurar.

İnsanın bedeninde meydana gelen bir hastalık dünya hayatını etkileyebilir. Buna karşılık günahlar, şüpheler, manevi duyarsızlık ve inanç hayatındaki yaralar insanın kalbini ve manevi hayatını etkileyebilir.

Bu nedenle Risale-i Nur'da Hz. Eyyub'un duası yalnızca bedensel hastalık yaşayan insanların okuyacağı bir dua olarak değerlendirilmez.

Aynı zamanda insanın manevi yaralarından kurtulmak için Allah'a yönelmesine örnek olarak gösterilir.

Maddi yaralar ve manevi yaralar arasında dikkat çekici karşılaştırma

İkinci Lema'nın en önemli bölümlerinden birinde Bediüzzaman, Hz. Eyyub'un maddi yaraları ile insanın manevi yaralarını karşılaştırır.

İnsan dışarıdan sağlıklı görünebilir. Fakat işlediği günahlar, taşıdığı şüpheler ve Allah'a karşı kulluk bilincinin zayıflaması kalbinde ve ruhunda görünmeyen yaralar meydana getirebilir.

Bediüzzaman'a göre insan, bedenindeki küçük bir hastalık nedeniyle doktora başvururken manevi hayatını etkileyen sorunları ihmal etmemelidir.

Bu noktada özellikle istiğfar, yani Allah'tan bağışlanma istemek üzerinde durulur.

Risale-i Nur'daki değerlendirmeye göre günah yalnızca işlenip geçmiş bir davranış olarak kalmayabilir. İnsan günah üzerinde ısrar ettiğinde zamanla kalbin hassasiyeti azalabilir ve yaptığı yanlışı normal görmeye başlayabilir.

Bu nedenle Hz. Eyyub'un duası manevi açıdan da okunur.

Maddi hastalık için şifa istenirken manevi hastalık için tövbe, istiğfar ve Allah'a yöneliş gerektiği vurgulanır.

Hz. Eyyub'un kıssası böylece yalnızca fiziksel hastalıkla ilgili olmaktan çıkar ve insanın bütün manevi hayatına hitap eden bir ders haline gelir.

Hastalık neden her zaman yalnızca ceza olarak görülmemeli?

Risale-i Nur'da Hz. Eyyub kıssası üzerinden ele alınan önemli meselelerden biri hastalık ve musibetlerin anlamıdır.

Bediüzzaman, dünya hayatının yalnızca rahat etmek ve zevk almak amacıyla verilmediğini ifade eder. İnsan hayatını aynı zamanda bir kulluk ve imtihan alanı olarak değerlendirir.

Bu bakış açısına göre hastalık insanın kendi güçsüzlüğünü fark etmesine, Allah'a yönelmesine, dua etmesine ve hayatındaki nimetlerin değerini anlamasına vesile olabilir.

Bu yaklaşım hastalığın tedavi edilmemesi gerektiği anlamına gelmez.

Hz. Eyyub'un kendisi de Allah'tan şifa istemiştir.

Dolayısıyla İslam'da tedavi aramak ile sabretmek birbirinin karşıtı değildir.

İnsan gerekli tedaviyi ararken aynı zamanda Allah'tan yardım ve şifa isteyebilir. Sabır ise hastalığın tedavisini bırakmak değil, yaşanan imtihan karşısında Allah'a karşı isyan etmemek ve ümidini kaybetmemektir.

Sabır geçmişin ve geleceğin yükünü bugüne taşımamak olarak da yorumlanır

Bediüzzaman'ın İkinci Lema'daki dikkat çekici açıklamalarından biri sabrın nasıl kullanılacağıyla ilgilidir.

İnsana verilen sabır gücünün yaşadığı mevcut sıkıntıya yeteceğini ifade eder.

Fakat insan geçmişte çektiği acıları sürekli yeniden düşünür ve gelecekte başına gelmesi muhtemel sıkıntıları da bugünden yaşamaya başlarsa sabır gücünü farklı zamanlara dağıtmış olur.

Geçmişte yaşanan acı artık geçmiştir.

Gelecekte meydana gelmesinden korkulan sıkıntı ise henüz gelmemiştir.

İnsanın fiilen karşı karşıya olduğu zaman içinde bulunduğu andır.

Bu nedenle Bediüzzaman, sabrın geçmiş ve geleceğe dağıtılmayıp mevcut güne ve mevcut imtihana karşı kullanılması gerektiğini ifade eder.

Bu yaklaşım Hz. Eyyub'un sabrına farklı bir boyut kazandırır.

"Eyyub sabrı" yalnızca uzun süre beklemek değildir. Aynı zamanda insanın geçmişin acısını ve geleceğin korkusunu sürekli bugünün üzerine yüklememesi anlamını da taşır.

Hz. Eyyub ayağını yere vurdu ve suyla şifaya kavuştu

Hz. Eyyub'un şifaya kavuşması Sâd Suresi'nin 41-44. ayetlerinde anlatılır.

Kur'an'da Allah'ın Hz. Eyyub'a:

"Ayağını yere vur."

buyurduğu bildirilir.

Ardından ortaya çıkan suyun yıkanılacak ve içilecek serin bir su olduğu belirtilir.

Hz. Eyyub kendisine bildirilen şekilde hareket eder ve Allah'ın izniyle şifaya kavuşur.

Kur'an daha sonra ailesinin kendisine yeniden verildiğini ve Allah'ın rahmetine kavuştuğunu bildirir.

Kıssanın sonunda Hz. Eyyub hakkında son derece güçlü bir övgü yer alır:

"Biz onu sabırlı bulduk. O ne güzel kuldu."

Ayrıca Hz. Eyyub'un sürekli Allah'a yönelen bir kul olduğu belirtilir.

İslam kültüründe yüzyıllardır kullanılan "Eyyub sabrı" veya "sabr-ı Eyyub" ifadeleri de büyük ölçüde bu ayetlerdeki ilahi övgüye dayanır.

Hz. Eyyub böylece hastalık ve musibet karşısında sabrın sembolü haline gelmiştir.

Risale-i Nur'da 'asıl musibet' nasıl açıklanıyor?

Bediüzzaman Said Nursi, İkinci Lema'nın ilerleyen bölümlerinde musibet kavramına dikkat çekici bir yaklaşım getirir.

Risale-i Nur'da:

"Asıl musibet ve muzır musibet, dine gelen musibettir."

ifadesi kullanılır.

Burada anlatılmak istenen, bedensel hastalığın veya dünyadaki sıkıntıların önemsiz olduğu değildir.

Asıl kalıcı tehlikenin insanın imanını, ümidini ve Allah ile olan bağını kaybetmesi olduğu vurgulanır.

Maddi hastalık insanın dünya hayatının belirli bir bölümünü etkileyebilir. Manevi hastalık ise insanın inanç ve kulluk hayatını etkileyebilir.

Bu nedenle Bediüzzaman, Hz. Eyyub'un duasını hem maddi hem de manevi hastalıklar karşısında örnek gösterir.

İnsan hastalığı nedeniyle Allah'tan şifa isteyebilir.

Fakat bunu Rabbine karşı bir itiraz biçiminde değil, yardım ve merhamet isteyen bir kul olarak yapmalıdır.

Hz. Eyyub'un duasındaki ölçü tam da budur.

O, "Neden bu benim başıma geldi?" şeklinde bir isyan ortaya koymak yerine derdini Allah'a arz etmiş ve O'nun merhametine sığınmıştır.

Hz. Eyyub hakkında anlatılan her rivayet Kur'an'da yer almıyor

Hz. Eyyub'un hayatı konusunda zaman içinde çok sayıda ayrıntılı hikaye ortaya çıkmıştır.

Özellikle vücudunun tamamen yaralarla kaplandığı, yaralarında kurtların bulunduğu ve insanların kendisinden uzaklaştığı şeklinde anlatımlar oldukça yaygındır.

Ancak bu ayrıntıların tamamı Kur'an'da bulunmaz.

Kur'an yalnızca Hz. Eyyub'a büyük bir sıkıntı ve acının dokunduğunu bildirir.

Bu nedenle Hz. Eyyub'un hayatı anlatılırken Kur'an'ın kesin biçimde verdiği bilgiler ile daha sonraki rivayetlerin birbirinden ayrılması önemlidir.

Risale-i Nur'da da geleneksel kıssa anlatımlarındaki yaralar üzerinden manevi bir ders oluşturulur. Bediüzzaman'ın amacı burada tıbbi bir hastalığın ayrıntılarını tespit etmek değil, insanın maddi yaralarından hareketle manevi yaralarını fark etmesini sağlamaktır.

Bu nedenle bu kısımlar Kur'an ayetinin doğrudan ifadesi değil, kıssadan çıkarılan manevi yorumlar olarak değerlendirilmelidir.

Şanlıurfa'daki Hz. Eyyub geleneği

Türkiye'de Hz. Eyyub denildiğinde en fazla hatırlanan şehirlerden biri Şanlıurfa'dır.

Kentte bulunan Hz. Eyyub Peygamber Makamı, Sabır Makamı, Çile Mağarası ve Şifalı Kuyu, yüzyıllardır Hz. Eyyub'a ilişkin ziyaret geleneğinin önemli merkezleri arasında yer alıyor.

Viranşehir yakınlarındaki Eyyüpnebi bölgesinde de Hz. Eyyub'a nispet edilen ziyaret alanları bulunuyor.

Ancak Kur'an, Hz. Eyyub'un Şanlıurfa'da yaşadığını veya mezarının kesin olarak burada bulunduğunu bildirmez.

Bu nedenle söz konusu mekanları tarih boyunca oluşmuş dini ve kültürel ziyaret geleneğinin parçaları olarak tanımlamak daha doğru olur.

Hz. Eyyub kıssasının bugüne bıraktığı mesaj

Hz. Eyyub çoğunlukla sabrıyla hatırlanır. Fakat kıssanın bütünü incelendiğinde yalnızca sabırdan söz edilmediği görülür.

Kıssada imtihan vardır.

Sabır vardır.

Dua vardır.

Allah'a yöneliş vardır.

Şifa vardır.

Rahmet vardır.

Ve imtihanın ardından yeniden verilen nimetler vardır.

Risale-i Nur'un İkinci Lema'sı da bu kıssayı insanın günlük hayatına taşır.

Bediüzzaman'a göre insan Hz. Eyyub'un maddi yaralarını okurken kendi manevi yaralarını da düşünmelidir. Günah karşısında istiğfar etmeli, şüphe karşısında imanını güçlendirmeli, hastalık karşısında dua etmeli, korku karşısında tevekkül etmeli ve musibet karşısında sabretmelidir.

Bu açıdan bakıldığında Eyyub sabrı sessizce acı çekmek değildir.

Derdini Allah'a anlatmak, gerekli çareleri aramak, şifa istemek, ümitsizliğe düşmemek ve kulluğu terk etmemektir.

Kur'an Hz. Eyyub'u "ne güzel kul" olarak överken Risale-i Nur onun kıssasını insanın hem bedenine hem de kalbine bakan kapsamlı bir ders olarak yorumlar.

Yüzyıllar geçmesine rağmen Hz. Eyyub'un kıssasının insanlar üzerinde güçlü bir etki bırakmasının nedeni de budur.

Hastalıkların ve imtihanların şekli değişse bile insanın sabır, dua, merhamet, şifa ve umut ihtiyacı değişmemektedir.

BiziUnutma.com