Prof. Dr. İoanna Kuçuradi: Etik ve insan haklarına adanmış ömür

Ahmet Taş | Bizi Unutma

ANKARA, TÜRKİYE — Prof. Dr. İoanna Kuçuradi, etik, insan hakları ve insan felsefesi alanındaki çalışmalarıyla Türkiye’de yalnızca akademinin değil, düşünce ve yurttaşlık kültürünün de kalıcı isimlerinden biri oldu.

Maltepe Üniversitesi’nin duyurusuna göre Kuçuradi, 2 Ekim 2026’da hayatını kaybetti. 4 Ekim 1936’da İstanbul’da doğan Kuçuradi, neredeyse doksan yıla yaklaşan ömründe felsefeyi yalnızca üniversite kürsüsünde anlatılan bir disiplin olarak değil, insan onurunu, hakları ve değer bilgisini merkeze alan bir hayat meselesi olarak gördü.

İstanbul’dan felsefe dünyasına uzanan yol

İoanna Kuçuradi, 4 Ekim 1936’da İstanbul’da doğdu. Hacettepe Üniversitesi’nin biyografi bilgilerinde yer aldığına göre 1954’te Zapyon Kız Lisesi’ni, 1959’da İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü’nü bitirdi.

Mezun olduğu yıl İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü’nde Prof. Dr. Takiyettin Mengüşoğlu’nun asistanı olarak akademik hayata adım attı. 1965’te “Schopenhauer ve Nietzsche’de İnsan Problemi” başlıklı çalışmasıyla doktorasını tamamladı.

Kuçuradi’nin akademik çizgisi, daha ilk yıllardan itibaren insan problemi, değer, etik ve özgürlük gibi temel sorular etrafında şekillendi. Onun felsefesinde insan, yalnızca soyut bir kavram değil; hakları, sorumlulukları, eylemleri ve değerleriyle anlaşılması gereken bir varlıktı.

Atatürk Üniversitesi’nden Hacettepe’ye

Doktora çalışmasının ardından Kuçuradi, 1965-1968 yılları arasında Erzurum Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde görev yaptı. Bu dönem, onun Anadolu’daki üniversite tecrübesini ve genç akademisyen kimliğini güçlendiren yıllar oldu.

1968’de Hacettepe Üniversitesi’ne geçen Kuçuradi, burada Türkiye felsefe tarihi açısından önemli bir adım attı. Hacettepe Üniversitesi verilerine göre 1969’da Felsefe Bölümü’nü kurdu ve emekli olduğu 2003 yılına kadar bölüm başkanlığını yürüttü.

1970’te doçent, 1978’de profesör olan Kuçuradi, Hacettepe’de yalnızca bir bölüm kurmadı; aynı zamanda felsefenin Türkiye’de kurumsallaşması, genç felsefecilerin yetişmesi ve insan hakları düşüncesinin akademik alanda kökleşmesi için uzun soluklu bir zemin oluşturdu.

Etik ve insan hakları merkezli bir düşünce

Kuçuradi’nin adını Türkiye’de ve dünyada öne çıkaran başlıklardan biri, etik ile insan haklarını birlikte düşünme biçimi oldu. Ona göre insan hakları, yalnızca hukuki metinlerde yer alan maddelerden ibaret değildi; insanın değerini korumaya yönelik felsefi bir bilgi alanıydı.

Maltepe Üniversitesi İnsan Hakları Araştırma ve Uygulama Merkezi’nin özgeçmiş bilgilerinde, Kuçuradi’nin Hacettepe Üniversitesi’nde İnsan Hakları Araştırma ve Uygulama Merkezi’ni kurduğu, bu merkez bünyesinde insan hakları yüksek lisans ve doktora programlarının yürütülmesine öncülük ettiği belirtiliyor.

Bu yaklaşım, Türkiye’de insan hakları eğitiminin akademik temele kavuşmasında önemli bir rol oynadı. Kuçuradi, insan haklarını yalnızca siyasal tartışmaların diliyle değil, bilgi, değer ve insan onuru kavramları üzerinden ele aldı.

Uluslararası felsefe çevrelerinde güçlü bir temsil

Kuçuradi’nin çalışmaları Türkiye sınırlarıyla sınırlı kalmadı. 1983’te Uluslararası Felsefe Kuruluşları Federasyonu’nun yönetim kuruluna seçildi. Maltepe Üniversitesi biyografisine göre 1988-1998 yılları arasında bu federasyonun genel sekreterliğini, 1998-2003 yılları arasında da başkanlığını yürüttü.

UNESCO Türkiye profilinde de Kuçuradi’nin Türkiye Felsefe Kurumu Başkanlığı, Kuçuradi Felsefe ve İnsan Hakları Vakfı’ndaki görevi, Maltepe Üniversitesi İnsan Hakları Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürlüğü ve Ölüm Cezasına Karşı Uluslararası Komisyon üyeliği gibi görevleri yer alıyor.

Bu görevler, Kuçuradi’nin yalnızca Türkiye’de değil, uluslararası felsefe ve insan hakları çevrelerinde de saygın bir isim olarak kabul edildiğini gösteriyor.

Maltepe Üniversitesi yılları ve vakıf çalışmaları

Hacettepe Üniversitesi’nden emekli olduktan sonra Kuçuradi, çalışmalarını Maltepe Üniversitesi’nde sürdürdü. Burada İnsan Hakları Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü ve İnsan Hakları Anabilim Dalı Başkanı olarak görev yaptı.

Maltepe Üniversitesi bünyesinde yürüttüğü çalışmalar, insan hakları alanında akademik üretimin sürmesine, lisansüstü öğrencilerin yetişmesine ve felsefenin toplumsal sorunlarla ilişki kurmasına katkı sağladı.

2014’ten itibaren Kuçuradi Felsefe ve İnsan Hakları Vakfı’nın mütevelli heyeti ve yönetim kurulu başkanlığını da üstlenen Kuçuradi, hayatının son dönemlerinde de etik, değer bilgisi ve insan hakları eğitimi üzerine çalışmalarını sürdürdü.

Bir düşünürün bıraktığı miras

Prof. Dr. İoanna Kuçuradi’nin mirası, yalnızca yazdığı kitaplarda, verdiği derslerde veya kurduğu kurumlarda değil; Türkiye’de felsefenin kamusal değerini artıran tutumunda da aranmalı.

O, felsefeyi soyut kavramlar arasında kapalı bir uğraş olarak görmedi. İnsan hakları, özgürlük, adalet, insan onuru ve değer bilgisi üzerine düşünmeyi, toplumun ortak hayatını ilgilendiren bir sorumluluk alanı olarak ele aldı.

Bu nedenle Kuçuradi’nin biyografisi, yalnızca bir akademisyenin başarı hikâyesi değildir. Aynı zamanda Türkiye’de düşüncenin, etik bilincin ve insan hakları bilgisinin nasıl kurumsallaşabileceğini gösteren uzun bir emeğin hikâyesidir.

İz bırakan bir ömür

İoanna Kuçuradi, akademisyen, filozof, eğitimci ve insan hakları savunucusu kimliğiyle birçok kuşağın düşünce dünyasında iz bıraktı. Onun adı, Türkiye’de felsefe bölümlerinin gelişimi, insan hakları eğitimi ve etik tartışmalarının kurumsal zemine taşınmasıyla birlikte anılmaya devam edecek.

Maltepe Üniversitesi’nin vefat duyurusunda dile getirilen üzüntü, yalnızca bir üniversitenin kaybını değil, Türkiye’nin düşünce hayatında derin bir boşluğu da ifade ediyor.

Prof. Dr. İoanna Kuçuradi, ardında felsefeyle insanı, etikle toplumu, bilgiyle sorumluluğu bir arada düşünmeye çağıran güçlü bir miras bıraktı.

BiziUnutma.com