Abdurrahim Karakoç kimdir? Mihriban şairinin hayatı, eserleri ve mirası

Ahmet Taş | Bizi Unutma

KAHRAMANMARAŞ, TÜRKİYE — Türk halk şiirinin 20. yüzyıldaki güçlü temsilcilerinden Abdurrahim Karakoç, aşkı “Mihriban”la, Anadolu insanının sıkıntılarını “Hasan’a Mektuplar”la, toplumsal ve siyasi eleştirilerini ise keskin hicivleriyle kuşaklara taşıdı.

7 Nisan 1932’de, o dönem Kahramanmaraş’ın Elbistan ilçesine bağlı Ekinözü köyünde dünyaya gelen Karakoç; düzenli eğitim hayatı ilkokulla sınırlı olmasına rağmen yoğun okuma yoluyla kendisini yetiştirdi. Belediye muhasebeciliğinden gazeteciliğe uzanan yaşamında şiir, deneme ve köşe yazıları kaleme aldı. Yaklaşık 100 şiirinin bestelenmesiyle eserleri yalnız kitaplarda değil, Musa Eroğlu’ndan Selda Bağcan’a, Esat Kabaklı’dan Haluk Levent’e kadar farklı yorumcuların sesinde yaşamaya devam etti.

Dört kuşak şair yetiştiren bir ailede büyüdü

Abdurrahim Karakoç’un şiirle kurduğu bağın kökleri ailesine kadar uzanıyordu. Dedesi Mehmet Efendi, yörede “Balcı Fakı” adıyla bilinen ve halk şiirleri söyleyen bir isimdi. Babası Ümmet Karakoç da hece ölçüsüyle şiirler yazıyor, aynı zamanda geniş bir kitaplık bulunduruyordu. Annesi Fadime Hanım ile babası çiftçilikle geçiniyordu. Ağabeyi Bahaettin Karakoç ve kardeşi Ertuğrul Karakoç da ilerleyen yıllarda edebiyat dünyasında tanınan şair ve yazarlar arasına girdi.

Karakoç ilkokulu 1944’te köyünde tamamladı ancak örgün eğitimine devam etmedi. Buna rağmen kitaplarla ilişkisini hiçbir zaman kesmedi.

Kendi anlatımına göre babası henüz okula başlamadan ona okuma sevgisini kazandırmıştı. Evde İbn Sînâ, İmam-ı Âzam, Yunus Emre, Fuzûlî gibi isimlerin konuşulduğunu; babasının eski harfli kitapları okuyabilmesi için çocuklarına Osmanlı Türkçesini öğrettiğini anlatıyordu. Küçük yaşta Kur’an okumayı öğrenmesi de bu aile ortamının parçalarından biriydi.

Öğrenimini sürdüremediği yıllarda köyünde marangozluk ve çiftçilik yaptı. Askerliği sırasında paratifo hastalığı geçirdi. TEİS biyografisine göre bu dönemde o güne kadar yazdığı ve yaklaşık iki kitap oluşturabilecek şiirlerini yeterince olgun bulmadığı için yaktı. Böylece bugün elimizdeki şiir külliyatı, onun “hamlık dönemi” olarak gördüğü ilk çalışmalarından sonraki yıllarda şekillendi.

Belediye muhasebeciliği ona Anadolu insanını yakından tanıttı

Karakoç’un hayatındaki ikinci büyük dönem 1958’de başladı.

Ekinözü’nde belediye kurulmasının ardından açılan sınavı kazandı ve belediyede mesul muhasebeci olarak çalışmaya başladı. Bu görevini yaklaşık 23 yıl sürdürdü ve 1981’de emekli oldu.

Belediyedeki memuriyet yılları şiirine önemli malzeme sağladı. Köylünün devlet dairelerinde karşılaştığı sorunlar, hastane ve mahkeme kapılarındaki sıkıntılar, yerine getirilmeyen siyasi vaatler, yoksulluk, bürokrasi ve sosyal adaletsizlik onun şiirlerinin başlıca konularına dönüştü.

Bu dünyanın en güçlü edebî karşılığı “Hasan’a Mektuplar” oldu.

1950’lerin sonu ile 1960’ların başında birbirinin devamı niteliğinde kaleme aldığı 22 şiir, 1964’te kitap olarak yayımlandı. Karakoç burada bir “Hasan” karakterine seslenirken aslında Anadolu’daki sıradan vatandaşa, köylüye ve toplumun geniş kesimlerine hitap ediyordu. TEİS’te Ahmet Kabaklı’nın değerlendirmesine de yer verilerek Hasan karakterinin toplumun sembolü niteliği taşıdığı aktarılıyor.

Ardından “Hasan’dan Gelen Mektup”, “Haberler Bülteni”, “Vatandaş Türküsü” ve “Masal” gibi birbirini tamamlayan şiir dizileri geldi. Karakoç böylece klasik halk şairinin “toplum adına konuşma” işlevini modern bürokrasi, siyaset ve günlük hayat meselelerine taşıdı.

Şiirlerindeki eleştirel dil zaman zaman hukuki süreçlere de neden oldu. Hakkında şiirlerinden dolayı çeşitli davalar açıldı; kaynaklar bu davaların tamamından beraat ettiğini kaydediyor.

Mihriban gerçek bir aşkın şiiriydi ama adı Mihriban değildi

Abdurrahim Karakoç’u şiir okurlarının çok ötesinde geniş kitlelere ulaştıran eser “Mihriban” oldu.

Şair, eseri 1960 yılında yazdığını söylüyordu. Mihriban’ın gerçek bir kişiden ilham alıp almadığı yıllarca merak edildi; şiirin çevresinde farklı hikâyeler oluşturuldu.

Karakoç bu tartışmayı kendi sözleriyle açıklığa kavuşturmuştu: Şiirin arkasındaki aşkın gerçek olduğunu ancak sevdiği kişinin adının Mihriban olmadığını, bu ismi kendisinin sembolik olarak kullandığını söyledi. Gerçek kişinin adını açıklamayı ise doğru bulmadı.

Şairin anlatımına göre olay gençliğinde yaşandı ve iki taraf arasında mektuplaşma vardı. Gönderdiği bir mektuba aldığı cevapta “Unutmak kolay mı?” ifadesi yer alıyordu. Karakoç’un ikinci Mihriban şiirindeki unutmak temasının bu mektupla bağlantılı olduğunu kendisi aktardı.

Şiirin oluşumuyla ilgili verdiği başka bir ayrıntı da yıllarca hatırlandı. Ekinözü’nde elektriğin bulunmadığı dönemde lamba ışığında yazarken alevin titrediğini fark etti ve şiirdeki ünlü:

“Lambada titreyen alev üşüyor”

dizesi böyle ortaya çıktı.

Karakoç, kurmaca bir aşkın aynı şiirsel yoğunluğu oluşturamayacağını düşünüyordu. Onun yaklaşımını özetleyen cümlesi “Yaşayacaksın ki yazacaksın” oldu.

Burada zaman zaman ortaya çıkan bir karışıklık da dikkat çekiyor: Karakoç 1964’te Pakize Hanım ile evlendi ve çiftin 1967’de doğan ilk çocuklarına Mihriban adı verildi. Daha sonra Türk İslam ve Enderhan adlarında iki oğulları dünyaya geldi. Fakat şiir 1960’ta yazılmıştı; dolayısıyla eserin kızından esinlenerek kaleme alındığı yönündeki yorum kronolojik olarak doğru değil.

Musa Eroğlu’nun bestesiyle şiir türküye dönüştü

“Mihriban”ın şiir dünyasının dışına çıkarak milyonlara ulaşmasında Musa Eroğlu’nun bestesi önemli rol oynadı. TRT Haber de bugün bilinen Mihriban bestesinin Musa Eroğlu’na ait olduğunu kaydediyor.

Ancak Karakoç’un türküleşen şiirleri bununla sınırlı kalmadı.

Kaynaklara göre yaklaşık 100 şiiri bestelendi. Eserleri Musa Eroğlu’nun yanı sıra Selda Bağcan, İbrahim Tatlıses, Şükriye Tutkun, Esat Kabaklı, Cem Adrian, Mahsun Kırmızıgül, Orhan Hakalmaz, Güler Duman, Sevcan Orhan, Azerin ve Haluk Levent gibi çok farklı müzik çevrelerinden sanatçılar tarafından seslendirildi.

Bu geniş yorumcu yelpazesi Karakoç’un şiirinin tek bir siyasi veya müzikal çevreyle sınırlı kalmadığını gösterdi.

“Mihriban” aşk şiiri olarak öne çıkarken; “Hak Yol İslam Yazacağız”, “İsyanlı Sükut”, “Gel Gayrı”, “Saati Yok Eremi Yok”, “Anadolu Sevgisi”, “Zikrullah”, “Bayramlar Bayram Ola” ve “Tut Ellerimden” gibi şiirleri başka temalar üzerinden geniş kitlelere ulaştı.

Karakoç şiirlerinde çoğunlukla hece ölçüsünü kullandı. Temiz ve doğrudan Türkçeyi tercih ederken halk şiirinin ritim ve söyleyiş imkânlarından yararlandı. Aşk, ayrılık, gurbet ve tabiat şiirlerinin yanında dinî ve millî konularla toplumsal eleştiriyi aynı külliyat içerisinde bir araya getirdi.

Vur Emri’nden Suları Islatamadım’a geniş bir külliyat bıraktı

Karakoç’un eserleri yalnız birkaç meşhur şiirden ibaret değildi.

Hasan’a Mektupların ardından El Kulakta, Vur Emri, Kan Yazısı, Suları Islatamadım, Dosta Doğru, Beşinci Mevsim, Gökçekimi, Akıl Karaya Vurdu, Yasaklı Rüyalar, Gerdanlık ve Parmak İzi gibi şiir kitaplarını yayımladı.

1975’te yayımlanan Vur Emri, onun hiciv, toplumsal eleştiri ve mücadeleci şiir anlayışının belirgin örneklerinden biri oldu. Kan Yazısında Türk-İslam ülküsü, siyasi meseleler ve farklı Türk coğrafyalarına ilişkin temalar ağırlık kazandı. Suları Islatamadımda toplumsal yozlaşma, siyaset ve geçmişe özlem öne çıkarken, Dosta Doğru Karakoç’un aşk ve Anadolu merkezli daha lirik yönünü belirginleştirdi.

1987 tarihli Beşinci Mevsimde şiirle düzyazıyı bir araya getirdi. Gökçekiminde sevgi, tabiat, felsefe ve kişinin kendisiyle hesaplaşması gibi konulara yoğunlaştı.

Karakoç yalnız şiir yazmadı. Düşünce Yazıları ile Çobandan Mektuplar adlı düzyazı kitaplarında siyaset, toplum, şehir hayatı ve insan ilişkilerine dair düşüncelerini topladı.

Şiirlerinin Türkiye dışına taşması da dikkat çekiciydi. Eserlerinden bir bölümü 1996’da Aşkabat’ta “Mehriban/Goşgular” adıyla Türkmen Türkçesinde yayımlandı.

Gazetecilik ve siyaset yıllarında da hiciv dilini sürdürdü

Karakoç 1981’de belediyeden emekli olduktan birkaç yıl sonra çocuklarının eğitimi için Ankara’ya taşındı ve Sincan’a yerleşti. 1985’ten itibaren gazetecilik ve köşe yazarlığı faaliyetleri daha belirgin hale geldi.

Eserleri Fedai, Devlet, Töre ve Bizim Ocak gibi dergilerde yayımlandı. Kendi çıkardığı Yeni Ufuk gazetesinin yanı sıra Yeni Düşünce, Yeni Hafta, Gündüz ve daha sonraki yıllarda Akit gazetesinde yazılar kaleme aldı. Köşe yazılarında şiirlerindeki mizah ve hiciv üslubunu güncel siyasi ve toplumsal meselelere taşıdı.

Siyasetle de doğrudan ilgilendi. Anadolu Ajansı’nın biyografi dosyasına göre bir dönem Milliyetçi Hareket Partisine üye oldu; daha sonra Muhsin Yazıcıoğlu öncülüğündeki Büyük Birlik Partisinin kuruluş sürecine destek verdi ve partinin faaliyetlerinde yer aldı. Sonraki yıllarda ise aktif siyasetten ayrıldı.

Karakoç’un düşünce dünyasında millî ve dinî meseleler önemli bir yere sahipti. Ancak onun şiirinin geniş dinleyici kitlesine ulaşmasını sağlayan özelliklerden biri, ideolojik şiirlerin yanında sevgi, özlem, ayrılık, ölüm, tabiat ve Anadolu insanının gündelik meselelerine de yoğun biçimde yer vermesiydi.

46 günlük tedavinin ardından 2012’de hayatını kaybetti

Abdurrahim Karakoç hayatının son döneminde sağlık sorunları yaşamaya başladı.

Akciğerlerindeki enfeksiyon nedeniyle Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde tedavi altına alındı. Anadolu Ajansı’nın 7 Haziran 2012 tarihli ölüm haberine göre hastanede yaklaşık 46 gün tedavi gördü. 7 Haziran 2012’de, 80 yaşında yaşamını yitirdi.

Bir gün sonra Ankara Kocatepe Camisi’nde düzenlenen cenaze törenine ailesinin yanı sıra dönemin TBMM Başkanı Cemil Çiçek, CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, BBP Genel Başkanı Mustafa Destici, bakanlar ve farklı siyasi çevrelerden çok sayıda isim katıldı. Bu geniş katılım, Karakoç’un eserlerinin farklı toplumsal ve siyasi kesimlerde oluşturduğu karşılığın da göstergelerinden biri oldu.

Cenaze namazının ardından Karakoç, Ankara’nın Keçiören ilçesindeki Bağlum Mezarlığı’nda Şeyh Abdülhakim Arvasî’nin türbesinin yanına defnedildi.

Ölümünün üzerinden yıllar geçmesine rağmen Karakoç’un eserleri yalnız şiir kitaplarında yaşamıyor. “Mihriban” hâlâ farklı müzik türlerinden sanatçılar tarafından yeniden yorumlanıyor; “Hasan’a Mektuplar” Anadolu’daki sosyal gerçekliği yansıtan şiirler arasında anılıyor ve onun keskin hiciv dili üzerine akademik çalışmalar yapılıyor.

1932’de Ekinözü’nde başlayan hayatı, köyde marangozluk ve çiftçilikten belediye muhasebeciliğine, oradan gazetecilik ve edebiyata uzandı. Üniversite eğitimi görmeden kendisini yoğun okumayla yetiştiren Karakoç, halk şiiri geleneğinin biçimlerini modern Türkiye’nin meseleleriyle bir araya getirdi.

Onun şiirindeki aşkın en kalıcı adı ise, gerçek adını hayatının sonuna kadar sakladığı gençlik aşkına verdiği sembolik isim oldu:

Mihriban.

BiziUnutma.com