Ganire Paşayeva kimdir? Türk dünyasına adanmış 48 yıllık hayat

Ahmet Taş | Bizi Unutma

BAKÜ, AZERBAYCAN — Gazetecilikten siyasete geçen Ganire Paşayeva, yaklaşık 18 yıl Azerbaycan Milli Meclisi’nde görev yaptı; Türk dünyası, kültür, Karabağ ve Türkiye-Azerbaycan ilişkileri üzerine çalışmalarıyla tanındı.

Henüz 48 yaşında hayatını kaybeden Paşayeva’nın kariyeri tek bir alana sığmadı. Pediatri ve uluslararası hukuk eğitimi aldı, televizyon haberciliğinde muhabirlikten yöneticiliğe yükseldi, dört dönem parlamentoda Tovuz’u temsil etti, Kültür Komisyonu Başkanlığı yaptı, kitaplar yazdı ve belgeseller hazırladı. Azerbaycan Milli Meclisinin resmî biyografisine göre ondan fazla bilimsel ve publisistik eser ile yüzlerce makalenin yazarıydı; yaklaşık 20 belgeselde senarist veya baş danışman olarak yer aldı.

Tovuz’un Düz Kırıqlı köyünden iki üniversite diplomasına

Ganire Elesger kızı Paşayeva, 24 Mart 1975’te Azerbaycan’ın Tovuz rayonuna bağlı Düz Kırıqlı köyünde dünyaya geldi. Daha sonraki siyasi yaşamında Tovuz yalnız doğduğu yer değil, uzun yıllar parlamentoda temsil edeceği seçim bölgesi de oldu.

Eğitim hayatı birbirinden oldukça farklı iki alanı kapsıyordu. Azerbaycan Tıp Üniversitesinin Pediatri Fakültesinden mezun olduktan sonra Bakü Devlet Üniversitesinde uluslararası hukuk eğitimi aldı. Milli Meclisin sonraki dönem biyografisinde siyasi bilimler alanında akademik çalışma yaptığı ve doçent unvanı taşıdığı da kaydedildi. İngilizce ve Rusça biliyordu.

Bu eğitim çizgisi, ilerideki çalışma hayatında da görüldü. Sağlık eğitimi almasına rağmen klinik hekimlik yerine medya, dış ilişkiler, siyaset ve kültür alanlarına yöneldi.

Kamera karşısından siyasetin merkezine

Paşayeva’nın kamuoyunca tanınmasını sağlayan ilk alan siyaset değil, televizyon gazeteciliği oldu.

1998’de Azerbaycan’ın önemli özel televizyon kuruluşlarından ANS’de çalışmaya başladı. Azerbaycan Milli Meclisinin resmî özgeçmişinde ANS Haber Servisinde muhabirlik, editörlük, baş editörlük düzeyindeki görevler ve haber yönetiminde çeşitli sorumluluklar üstlendiği belirtiliyor.

Bu dönem ona yalnız ekran tanınırlığı kazandırmadı; farklı bölgelerde haber üretme, röportaj yapma ve kamuoyuna doğrudan hitap etme tecrübesi de sağladı. Anadolu Ajansı’nın 2025’te yayımladığı portrede Paşayeva’nın televizyonculuk yıllarının, daha sonra parlamentoda ve uluslararası konferanslarda dikkat çeken hitabetinin temelini oluşturduğu değerlendirmesine yer verildi.

2005’te Haydar Aliyev Vakfının Halkla İlişkiler bölümünün başına geçti. Resmî parlamento biyografisine göre bu görevi 2012’ye kadar sürdürdü. 2012-2015 arasında ise Odlar Yurdu Üniversitesinde Siyasi Bilimler bölümünü yönetti.

Fakat 2005 yılı onun hayatında bundan daha büyük bir değişiklik getirecekti.

2005’te Tovuz milletvekili seçildi, dört dönem Mecliste kaldı

6 Kasım 2005 seçimlerinde 105 numaralı Tovuz seçim çevresinden milletvekili seçilen Ganire Paşayeva, böylece Azerbaycan Milli Meclisine girdi. Daha sonra 4., 5. ve 6. dönemlerde de aynı bölgeden seçilerek ölümüne kadar parlamentoda kaldı. Milli Meclis, vefatının ardından yayımladığı resmî açıklamada onun üçüncü, dördüncü ve beşinci dönem milletvekilliğinin ardından altıncı dönem için de Tovuz’dan seçildiğini kaydetti.

Parlamentodaki ilk yıllarında Uluslararası İlişkiler ve Parlamentolararası İlişkiler Komisyonunda görev aldı. Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi’ndeki Azerbaycan delegasyonunda bulundu ve Türkiye dahil birçok ülkeyle kurulan parlamentolararası dostluk gruplarında çalıştı.

Paşayeva parti üyeliği bakımından resmî Milli Meclis biyografilerinde bağımsız olarak gösterildi. Siyasi kariyerinde özellikle dış ilişkiler, diasporayla temas, kültürel diplomasi ve Azerbaycan’ın uluslararası tezlerinin anlatılması üzerinde yoğunlaştı.

2020’de başlayan altıncı dönem ise kariyerinin başka bir aşamasına geçtiği dönem oldu. Azerbaycan Cumhurbaşkanlığının resmî kayıtlarına göre yeni Meclisin ilk toplantısında Kültür Komisyonu Başkanı seçildi.

Şuşa ve kültürel miras çalışmalarında öne çıktı

Kültür Komisyonu Başkanlığı döneminde Paşayeva’nın gündemindeki başlıklardan biri Şuşa oldu.

Azerbaycan’ın 2020’deki İkinci Karabağ Savaşı sonrasında Şuşa’yı yeniden kontrol altına almasının ardından şehir, Azerbaycan siyasetinde ve kültür politikalarında özel bir konuma yerleştirildi. “Azerbaycan’ın Kültür Başkenti Şuşa” hakkındaki yasa tasarısının Milli Mecliste görüşülmesi sırasında tasarıyı komisyon başkanı sıfatıyla Paşayeva sundu.

Komisyon yalnız yasa tasarılarıyla ilgilenmiyordu. Milli Meclis kayıtlarına göre 2021’in ilk yarısında komisyona 2 bin 103 mektup, teklif ve şikâyet ulaştı; bunların 1.554’ü ilgili kurumlara yönlendirildi. Paşayeva ayrıca kültür kuruluşları ve sanatçılarla temasın sürdürülmesine önem verdi.

Parlamento çalışmalarında Azerbaycan’ın tarihî ve kültürel mirasının korunması, folklor, arşivler, reklam, spor ve kültür mevzuatı gibi farklı alanlarda hazırlanan düzenlemelerde yer aldı.

Karabağ konusu ise onun yalnız parlamento konuşmalarında değil, gazetecilik ve yazarlık hayatında da sürekli üzerinde durduğu başlıklardan biri oldu.

Türkiye’yle kurduğu bağ siyasi görevin ötesine geçti

Ganire Paşayeva’nın Türkiye’de geniş bir çevre tarafından tanınmasının temel nedenlerinden biri, Türkiye-Azerbaycan ilişkilerine verdiği özel önemdi.

Türkiye’de konferanslara, üniversite etkinliklerine, belediye programlarına, kitap fuarlarına ve Türk dünyası toplantılarına sık sık katıldı. Azerbaycan Milli Meclisinin resmî biyografisinde Paşayeva’nın Giresun, Bolu ve Karabük’te fahri hemşehrilik unvanlarına layık görüldüğü belirtiliyor.

Şubat 2023’te Azerbaycan Milli Meclisinde TBMM heyetiyle yapılan görüşmede Paşayeva, iki ülke arasındaki parlamentolararası ilişkilerin güçlendirilmesi üzerinde durmuş ve Türkiye’nin 2020’deki 44 günlük savaş sırasında Azerbaycan’a verdiği siyasi ve manevi desteği hatırlatmıştı.

Türkiye’ye bakışı yalnız güncel diplomatik ilişkilerle sınırlı değildi. Mustafa Kemal Atatürk üzerine “Dünyanın Kaybettiği Büyük İnsan” adlı eser hazırladı. Türk Dünyası Ansiklopedisi’ne göre eser 2010’da yayımlandı ve okullara, üniversitelere, kütüphanelere ve askerî birliklere dağıtıldı.

Paşayeva’nın konuşmalarında sıkça kullandığı ana fikirlerden biri, Türkiye ve Azerbaycan’ın güçlenmesinin daha geniş Türk dünyasının dayanışmasına katkı sağlayacağı görüşüydü. Anadolu Ajansı’nın ölümünün ardından yayımladığı biyografide de bu yaklaşım onun siyasi kimliğinin belirgin unsurlarından biri olarak kaydedildi.

Kitaplar, belgeseller ve “Adım Adım Türkiye”

Paşayeva siyasetin yanında yoğun bir yazarlık ve belgesel üretimi yürüttü.

Azerbaycan Milli Meclisinin kayıtlarında 10’dan fazla bilimsel ve publisistik kitabın, romanın ve yüzlerce makalenin yazarı olduğu; yaklaşık 20 belgeselin senaryosunda veya danışmanlığında görev aldığı belirtiliyor. Aynı zamanda Azerbaycan Yazarlar Birliği üyesiydi.

Eserleri arasında “Nobel Ödüllü Kadınlar”, “Tarihe Adını Yazdıran Kadınlar”, “Hocalı Soykırımı: Tanıkların Dilinden”, “Kuzey Kıbrıs ve Kıbrıs Türkleri”, “Adım Adım Japonya”, “Adım Adım Özbekistan”, “Tovuz Şehitleri” gibi farklı konulardaki çalışmalar bulunuyor.

Son büyük projelerinden biri “Adım Adım Türkiye” oldu. Türk Dünyası Ansiklopedisi’ne göre belgesel Türkiye’nin 57 ilinde çekildi ve Cumhuriyet’in 100. yılına ithaf edildi. Paşayeva projeyi tamamladı ancak yapımın bir bölümü onun ölümünden sonra Azerbaycan Devlet Televizyonunda yayımlandı.

Bazı kitap ve kültür projelerinin gelirlerini de eğitim ve sosyal yardım amaçlarına yönlendirdi. Türk Dünyası Ansiklopedisi, eser gelirlerinin Irak Türkmeni bir öğrencinin üniversite eğitimi ve imkânları sınırlı kız öğrencilerin öğrenimi için kullanıldığı örnekleri kaydediyor.

48 yaşında gelen ani vefat

Ganire Paşayeva’nın hayatı Eylül 2023’te beklenmedik biçimde sona erdi.

24 Eylül 2023’te sağlık durumunun ağırlaşması üzerine Bakü’de hastaneye kaldırıldı ve yoğun bakımda tedavi altına alındı. Dönemin Anadolu Ajansı haberlerinde hastaneye yatış tanısı “kaynağı bilinmeyen hipotonik durum” olarak açıklandı. Tedavi sürecine Türkiye’den uzman doktorların da katıldığı bildirildi.

Dört gün süren yoğun bakım tedavisinin ardından 28 Eylül 2023’te 48 yaşında hayatını kaybetti.

29 Eylül’de Bakü’deki Haydar Camisi’nde veda töreni düzenlendi. Azerbaycanlı yetkililer, milletvekilleri, ailesi ve vatandaşların yanı sıra Türkiye’den de temsilciler törene katıldı. Paşayeva’nın cenazesi daha sonra Bakü’deki II. Fahri Hıyaban’a defnedildi.

Vefatının ardından TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş da Azerbaycan Milli Meclis Başkanı Sahiba Gafarova’ya taziyelerini ileterek Paşayeva için başsağlığı mesajı yayımladı.

Ganire Paşayeva’nın 48 yıllık hayatı, Tovuz’un bir köyünden başlayıp televizyon stüdyolarına, Azerbaycan Milli Meclisine, uluslararası parlamentolara ve Türk dünyasının farklı şehirlerine uzandı.

Kendisini yalnız bir milletvekili olarak tanımlamak bu nedenle eksik kalıyor. Doktorluk eğitimi almış bir gazeteci, uluslararası hukuk mezunu bir siyasetçi, kitapları ve belgeselleri bulunan bir yazar ve özellikle Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kültürel bağları sürekli gündemde tutan bir kamu figürüydü.

Ölümünün üzerinden yıllar geçmesine rağmen adına verilen ödüller, yayımlanan eserleri ve tamamladığı belgesel projeleri sayesinde Ganire Paşayeva, Azerbaycan ve Türk dünyasının yakın dönem hafızasında yer alan kadın siyasetçilerden biri olarak anılmaya devam ediyor.

BiziUnutma.com