Payidar Tüfekçioğlu kimdir? Tapduk Emre rolü, hayatı ve sanat mirası

Ahmet Taş | Bizi Unutma

İSTANBUL, TÜRKİYE — TRT 1’in Yunus Emre: Aşkın Yolculuğu dizisinde Tapduk Emre karakterine hayat veren tiyatro, sinema, televizyon ve seslendirme sanatçısı Payidar Tüfekçioğlu, 17 Mayıs 2017’de, 55 yaşında hayatını kaybetti.

Türk televizyon izleyicisinin önemli bir bölümü onu Yunus Emre’nin manevi yolculuğuna rehberlik eden Tapduk Emre olarak tanıdı. Başka bir kuşak ise yüzünden önce sesini biliyordu. Kenan İmirzalıoğlu’nun Deli Yürek dizisindeki Yusuf Miroğlu karakterini yıllarca Tüfekçioğlu seslendirmiş, ayrıca Sylvester Stallone’dan Bruce Willis’e, Morgan Freeman’dan Clint Eastwood’a kadar dünya sinemasının çok sayıda yıldızının Türkçe sesi olmuştu. Anadolu Ajansı’nın aktardığına göre Tüfekçioğlu, tiyatrodan televizyona ve dublaja uzanan çok yönlü kariyerinin önemli bir bölümünü Devlet Tiyatrolarında geçirdi.

Onun hikâyesi yalnızca sevilen bir televizyon karakterinden ibaret değildi. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuvarında başlayan profesyonel oyunculuk yolculuğu, 27 yıllık Devlet Tiyatroları kariyerine, önemli tiyatro ödüllerine ve kendi ifadesiyle 5 binden fazla seslendirmeye uzandı.

Konservatuvardan Devlet Tiyatroları sahnesine

Payidar Tüfekçioğlu 1962 yılında İzmir’de dünyaya geldi. Anadolu Ajansı kayıtlarında doğum tarihi 1 Ocak 1962 olarak yer alıyor. Sanatçı, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümünde eğitim gördü ve 1985 yılında mezun oldu.

Konservatuvarın ardından mesleki hayatının merkezinde uzun yıllar tiyatro vardı.

Devlet Tiyatrolarında çalışmaya başlayan Tüfekçioğlu; Bursa Devlet Tiyatrosu, Antalya Devlet Tiyatrosu ve İstanbul Devlet Tiyatrosu bünyesinde görev yaptı. Anadolu Ajansı, sanatçının Devlet Tiyatrolarındaki kariyerinin toplam 27 yıl sürdüğünü ve 2009 yılında İstanbul Devlet Tiyatrosundan emekliye ayrıldığını aktarıyor.

Bu dönem boyunca klasiklerden çağdaş tiyatro eserlerine kadar oldukça geniş bir repertuvarda sahneye çıktı.

Rol aldığı yapımlar arasında Yeraltından Notlar, Amadeus, Şölen, Ayaktakımı Arasında, Haydutlar, Teneke, Macbeth, Yaprak Dökümü, Danton’un Ölümü, Yedi Kocalı Hürmüz, Tohum ve Toprak, Oyunlarla Yaşayanlar, Gılgamış, Mezopotamya Üçlemesi ve Efrasiyab’ın Hikâyeleri bulunuyordu.

Tüfekçioğlu’nun televizyon sayesinde milyonlara ulaşmasından yıllar önce oyunculuk kimliğini şekillendiren asıl alan tiyatro sahnesiydi.

Üç önemli oyunculuk ödülü kazandı

Payidar Tüfekçioğlu’nun sahnedeki çalışmaları yalnızca seyirci ilgisiyle değil, önemli tiyatro ödülleriyle de karşılık buldu.

2000 yılında Bağla Şu İşi adlı oyundaki performansıyla Avni Dilligil En İyi Erkek Oyuncu Ödülüne değer görüldü.

2007’de Dostoyevski’nin eserinden tiyatroya uyarlanan Yeraltından Notlardaki performansı kariyerinin en önemli ödüllerinden birini getirdi. Tüfekçioğlu, 11. Afife Tiyatro Ödülleri’nde Yılın En Başarılı Erkek Oyuncusu seçildi. Afife’nin resmi arşivinde de Tüfekçioğlu, 2006-2007 sezonunun bu kategorideki kazananı olarak kayıtlı bulunuyor.

2015 yılında ise Direklerarası Tiyatro Ödülleri’nde En İyi Erkek Oyuncu ödülüne layık görüldü.

Bu ödüller, Tüfekçioğlu’nun popüler televizyon yapımlarındaki tanınırlığının arkasında uzun yıllara yayılan güçlü bir sahne deneyimi bulunduğunu gösteriyordu.

35 yılı aşan dublaj kariyerinde 5 binden fazla çalışma

Payidar Tüfekçioğlu’nun sanat hayatında tiyatro kadar önemli bir başka alan ise seslendirmeydi.

2016 yılında Habertürk’e verdiği röportajda seslendirme sanatında yaklaşık 35 yılı geride bıraktığını söyleyen Tüfekçioğlu, bu alana Devlet Tiyatrosu sanatçısı Atilla Olgaç sayesinde 1979-1980 yıllarında başladığını anlatmıştı.

Dublaj teknolojisinin henüz bugünkü seviyede olmadığı yıllarda stüdyolarda siyah-beyaz, loop adı verilen sistem kullanılıyordu. Oyuncular aynı sahneyi defalarca izliyor, prova yapıyor ve konuşmayı görüntüdeki oyuncunun ağız hareketleriyle eşleştirmeye çalışıyordu.

Tüfekçioğlu meslek hayatının başlangıcında TRT’de küçük roller seslendirdi. Garson, taksici veya arka plandaki karakterlerden başlayan bu süreç zamanla başrollere ulaştı. İlk önemli başrol seslendirmesinin Wiseguy, Türkiye’deki adıyla Büyük Tuzak dizisi olduğunu anlatıyordu.

2016’daki aynı röportajda kariyeri boyunca 5 binden fazla dublaj yaptığını ifade etti. Bu sayı, Tüfekçioğlu’nun Türkçe seslendirme sektöründeki üretkenliğini gösteren en çarpıcı verilerden biri oldu.

İyi bir seslendirme sanatçısı olmak için yalnızca güzel bir sese sahip olmanın yeterli olmadığını özellikle vurguluyordu. Ona göre oyuncunun karakterdeki duygu değişimini hızla kavraması, bunu sesine aktarabilmesi, Türkçeyi doğru kullanması, diksiyonunun ve artikülasyonunun güçlü olması gerekiyordu.

“Sesin güzel olması yeterli bir unsur değildir.”

Tüfekçioğlu, dublaj ve oyunculuğu birbirinden ayrı görmediğini, ikisinin bir bütün olduğunu söylüyordu.

Stallone’dan Morgan Freeman’a birçok yıldızın Türkçe sesi oldu

Payidar Tüfekçioğlu’nun seslendirdiği isimlerin listesi, kariyerinin ulaştığı boyutu ortaya koyuyordu.

Anadolu Ajansı ve kendi röportajındaki bilgilere göre farklı yapımlarda Sylvester Stallone, Bruce Willis, Samuel L. Jackson, Morgan Freeman, Clint Eastwood, Alain Delon, Marcello Mastroianni ve Paul Newman gibi dünya sinemasının tanınmış oyuncularına Türkçe sesiyle eşlik etti.

Seslendirme yaptığı yapımlardan bazıları John Wick, Chappie, Uyumsuz, Rio 2, Büyük Budapeşte Oteli, Prometheus, Pi’nin Yaşamı, Hızlı ve Öfkeli 4, Testere V, Zor Ölüm 4, Charlie’nin Melekleri: Tam Gaz ve Cesur Yürek oldu.

Tüfekçioğlu yalnızca sinema oyuncularını değil, belgesel ve animasyonları da seslendirdi. 2016’daki röportajında özellikle belgesel ve animasyon seslendirmekten hoşlandığını belirtmişti.

Ancak aynı röportajda Türkiye’de dublaj sanatçılarının çalışma koşullarını da eleştirdi.

Teknolojinin hızlanmasıyla prova kültürünün gerilediğini, geçmişte oyuncuların kayıt öncesinde çok daha uzun hazırlık yaptığını söyleyen Tüfekçioğlu, seslendirme sektöründe çalışan birçok kişinin ekonomik olarak hak ettiği karşılığı alamadığını savunuyordu.

Mesleğe girmek isteyen gençlere verdiği temel mesajlardan biri ise **“işe saygı”**ydı.

Yusuf Miroğlu’nun sesi milyonların hafızasına yerleşti

Payidar Tüfekçioğlu’nun seslendirme kariyerinde Türk televizyon tarihinin özel bir yeri vardı.

1998’de yayına başlayan Deli Yürek dizisinde Kenan İmirzalıoğlu’nun canlandırdığı Yusuf Miroğlu karakterini Tüfekçioğlu seslendirdi. Böylece İmirzalıoğlu’nun ekrandaki görüntüsü ile Tüfekçioğlu’nun sesi uzun süre seyircinin zihninde bir arada yer aldı.

Bu ilişkinin Tüfekçioğlu açısından ne kadar önemli olduğu, cenazesinde Kenan İmirzalıoğlu’nun yaptığı açıklamayla da ortaya çıktı.

İmirzalıoğlu, Tüfekçioğlu’nun kendisini Deli Yürekte dört yıl boyunca seslendirdiğini belirterek:

“Bende hakkı büyüktür.”

ifadelerini kullandı.

İmirzalıoğlu ayrıca Tüfekçioğlu’nun sektörde çok sevilen bir kişi olduğunu dile getirdi.

Tüfekçioğlu daha sonraki yıllarda yalnız sesiyle değil, kamera karşısındaki rolleriyle de televizyon izleyicisinin karşısına çıktı. Ölümsüz Aşk, Naciye’yi Kim Sevmez, Acayip Hikayeler, Sudan Bıkmış Balıklar ve Kurtlar Vadisi Pusu gibi yapımlarda görev aldı.

Kurtlar Vadisi Pusuda canlandırdığı İbrahim Velid karakteri de seyircinin onu hatırladığı rollerden biri oldu.

Ancak kariyerinin son yıllarındaki en kalıcı televizyon karakterlerinden biri, TRT’nin Yunus Emre dizisindeki Tapduk Emre oldu.

Tapduk Emre rolü kariyerinin son büyük ekran çalışmalarından biriydi

2015 yılında TRT 1’de yayımlanmaya başlayan Yunus Emre: Aşkın Yolculuğu, Yunus Emre’nin Nallıhan kadılığından başlayan ve dergâha, tasavvufa ve dervişliğe uzanan dönüşümünü konu ediniyordu.

TRT’nin resmi arşivinde Payidar Tüfekçioğlu dizinin oyuncu kadrosunda “Tabduk Emre” karakteriyle yer alıyor. Yunus Emre’yi ise Gökhan Atalay canlandırıyordu.

Dizinin hikâyesinde Yunus, aldığı eğitim ve icazetin ardından Nallıhan’a kadı olarak gönderiliyor; ancak yolculuğu sırasında Tapduk Emre ile karşılaşması hayatındaki büyük değişimin başlangıcını oluşturuyordu. TRT’nin dijital platformu Tabii de dizinin ana öyküsünü Yunus’un Tapduk Emre ile karşılaşmasının onun bilgi anlayışını ve hayatını sorgulamasına yol açması üzerinden anlatıyor.

Tapduk Emre, dizide yalnızca bir dergâh şeyhi olarak değil, Yunus’un nefsini, bilgisini, öfkesini ve dünyaya bakışını sorgulatan manevi rehber konumundaydı.

Yunus’un kadılıktan dervişliğe uzanan dönüşümünün önemli aşamalarında Tapduk Emre karakteri hikâyenin merkezinde kaldı. Örneğin TRT’nin 26. bölüm özetinde Tapduk Emre’nin Yunus’u kuyudan çıkararak dergâha getirmesi, yaralarının tedavi edilmesini sağlaması ve daha sonra onu Candaroğlu Argun Bey’e danışman olarak göndermesi anlatılıyor.

Dizi toplam 44 bölüm sürdü ve TRT arşivinde Tüfekçioğlu ana oyuncu kadrosunda yer almaya devam etti.

Tüfekçioğlu’nun tiyatro eğitimiyle şekillenen ağır ve kontrollü oyunculuğu ile onlarca yıllık seslendirme tecrübesi, uzun sohbetlerin ve öğütlerin önemli yer tuttuğu Tapduk Emre karakteriyle birleşti.

Bu nedenle onu daha önce sahnede veya dublaj stüdyosunda tanımayan yeni bir kuşak, Payidar Tüfekçioğlu’nu “Yunus Emre’nin Tapduk Emre’si” olarak tanıdı.

Son haftalarında karaciğer nakli için donör arandı

Payidar Tüfekçioğlu’nun hayatının son dönemi ağır sağlık sorunlarıyla geçti.

Anadolu Ajansı, sanatçının kanser tedavisi gördüğünü ve Mayıs 2017’nin başında acil karaciğer nakline ihtiyaç duyulduğunu aktarıyor.

1 Mayıs 2017’de sanatçının arkadaşları ve yakınları sosyal medya üzerinden kamuoyuna çağrı yaptı. Tüfekçioğlu için A veya 0 kan grubundan karaciğer donörü aranıyordu. Meslektaşı Uğur Taşdemir tarafından yapılan çağrı da dönemin basınına yansıdı.

Menajeri Temmuz Karikutal ve sanat dünyasından isimler çağrıları sürdürdü.

Milliyet'in 16 Mayıs 2017 tarihli haberinde Tüfekçioğlu’nun yaklaşık bir aydır yoğun bakımda bulunduğu ve donör arayışının sürdüğü bildirildi. Aynı haberde sanatçının sağlık durumunun ağırlaştığına ilişkin bilgiler de yer aldı.

Ancak ihtiyaç duyulan nakil gerçekleştirilemeden Tüfekçioğlu, 17 Mayıs 2017 akşamı İstanbul’da tedavi gördüğü hastanede yaşamını yitirdi. Anadolu Ajansı ve TRT Haber sanatçının ölüm yaşını 55 olarak kaydetti.

Vefatının ardından İstanbul Devlet Tiyatroları da sanatçının kaybını duyurarak:

“Değerli oyuncumuz sevgili Payidar Tüfekçioğlu’nu kaybettik, acımız sonsuzdur.”

açıklamasını yaptı.

Sanat dünyası Tekel Sahnesi’nde veda etti

Payidar Tüfekçioğlu için 19 Mayıs 2017’de İstanbul Üsküdar’daki Tekel Sahnesi’nde bir anma töreni düzenlendi.

Ardından cenazesi Kerem Aydınlar Camisi’ne götürüldü. Öğle namazını müteakip kılınan cenaze namazından sonra sanatçı Çengelköy Mezarlığı’nda toprağa verildi.

Cenaze töreninde eşi Mine Tüfekçioğlu ile kızı Tılsım Tüfekçioğlu taziyeleri kabul etti.

Törene dönemin Kültür ve Turizm Bakanı Nabi Avcı’nın yanı sıra Kenan İmirzalıoğlu, Prof. Dr. Zeliha Berksoy, Musa Uzunlar, Erkan Can, Ali Düşenkalkar, Mustafa Avkıran ve Bülent Emin Yarar gibi tiyatro, sinema ve televizyon dünyasından çok sayıda isim katıldı.

Nabi Avcı, Tüfekçioğlu’nun oyunculuk ve seslendirme gibi farklı alanlarda üretmiş olmasına dikkat çekerek, böylesine çok yönlü bir sanatçı kaybedildiğinde bunun “birkaç sanatçı kaybetmiş” hissi oluşturduğunu söyledi.

Bu sözler, Tüfekçioğlu’nun sanat hayatını özetleyen değerlendirmelerden biri oldu. Çünkü onu yalnızca tiyatro oyuncusu, yalnızca televizyon yüzü veya yalnızca seslendirme sanatçısı olarak tanımlamak mümkün değildi.

Yüzünü bilmeyenler bile sesini tanıyordu

Payidar Tüfekçioğlu’nun ardında bıraktığı mirasın en dikkat çekici yönlerinden biri, farklı seyirci kuşaklarının onu farklı çalışmalarla hatırlaması oldu.

Tiyatro seyircisi onu Yeraltından Notlardaki ödüllü performansıyla hatırladı.

1990’ların sonunda televizyon izleyenler için o, Yusuf Miroğlu’nun sesiydi.

Kurtlar Vadisi Pusu seyircisi onu İbrahim Velid olarak gördü.

Dünya sinemasının Türkçe dublajlarını izleyen milyonlarca kişi ise farkında olarak veya olmayarak yıllarca onun sesini dinledi.

2010’ların ortasında Yunus Emre: Aşkın Yolculuğunu takip eden yeni kuşak içinse Payidar Tüfekçioğlu, sakin konuşması, güçlü sesi ve ağırbaşlı oyunculuğuyla Tapduk Emre olarak hafızalara yerleşti.

Üstelik seslendirme sanatına bakışı yalnızca mikrofon karşısında doğru cümleyi söylemekten ibaret değildi. 2016’daki son kapsamlı röportajlarından birinde genç oyunculara sesin tek başına yeterli olmadığını anlatıyor; oyunculuk, disiplin, konsantrasyon, Türkçe ve mesleğe saygı üzerinde duruyordu.

Tüfekçioğlu’nun 17 Mayıs 2017’de sona eren 55 yıllık yaşamı, böylece Türk tiyatrosundan televizyon tarihine ve Türkçe dublaj kültürüne uzanan geniş bir miras bıraktı.

Bugün TRT’nin dijital arşivinde Yunus Emre dizisinin bölümleri ve oyuncu kayıtları yeniden izlenebiliyor. Dizinin kadrosunda Payidar Tüfekçioğlu’nun adı hâlâ Tabduk Emre karakterinin karşısında duruyor.

Fakat onun sanat yolculuğu yalnızca bu karakterden çok daha büyüktü: 27 yıl Devlet Tiyatroları, binlerce dublaj, onlarca sahne eseri, televizyon dizileri ve üç önemli oyunculuk ödülü.

Payidar Tüfekçioğlu, bir dönem yüzünü bilmeden sesini dinleyenlerin; başka bir dönem ise Tapduk Emre olarak karşısında gördüğü seyircilerin ortak hafızasında yaşamaya devam ediyor.

BiziUnutma.com