Ahmet Piriştina kimdir? İzmir’in unutulmaz başkanının hayatı ve mirası

Ahmet Taş | Bizi Unutma

İZMİR, TÜRKİYE — İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı sırasında altyapıdan raylı sisteme, Körfez’in temizlenmesinden kent kültürüne uzanan projelerle tanınan Ahmet Piriştina, ikinci kez seçildikten yalnızca aylar sonra 52 yaşında hayatını kaybetti.

8 Nisan 1952’de İzmir’in Buca ilçesinde doğan Piriştina; özel sektör yöneticiliği, TANSAŞ Genel Müdürlüğü, belediye meclis üyeliği ve milletvekilliğinin ardından 1999’da İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı seçildi. 2004’te oylarını önemli ölçüde artırarak ikinci dönem için yeniden seçilmesine rağmen görevine devam edemedi. 15 Haziran 2004’te geçirdiği kalp krizi sonucu yaşamını yitiren Piriştina’nın adı, ölümünden 22 yıl sonra dahi İzmir’de farklı kurumlarda ve her yıl düzenlenen anma törenlerinde yaşamaya devam ediyor.

Buca’da doğdu, genç yaşta çalışma hayatına atıldı

Ahmet Piriştina, 8 Nisan 1952’de Buca’da dünyaya geldi. Babası Derviş, annesi Hamide Piriştina’ydı.

TBMM tarafından yayımlanan biyografisine göre eğitimine Buca Umurbey İlkokulu’nda başladı; daha sonra Saint Joseph Fransız Ortaokulu, İzmir Atatürk Lisesi ve Türkay Koleji’nde öğrenim gördü. Üniversite eğitimi yerine lise sonrasında doğrudan çalışma hayatına yöneldi. Fransızca biliyordu.

İş hayatında un sanayii, soğuk hava depoculuğu, hayvancılık, ithalat ve ihracat alanlarında faaliyet gösterdi. İzmir iş dünyasında zamanla daha görünür hale geldi ve Ege Bölgesi Sanayi Odası Meclisi’nde yaklaşık sekiz yıl görev yaptı; bir dönem Meclis Başkanvekilliğini de yürüttü.

Bu yıllar, ileride belediye başkanlığında kullanacağı yöneticilik tecrübesinin oluştuğu dönem oldu.

Piriştina evliydi. Eşi Mine Piriştina ile evliliğinden Levent ve Zeynep adında iki çocuğu dünyaya geldi. Ailesi, ölümünden sonraki yıllarda İzmir’de düzenlenen anma programlarında da düzenli olarak yer aldı.

TANSAŞ yöneticiliğinden İzmir siyasetinin içine girdi

Ahmet Piriştina’nın yerel yönetimle doğrudan tanıştığı önemli görevlerden biri TANSAŞ oldu.

TBMM biyografisine göre 1989-1990 yılları arasında İzmir Büyükşehir Belediyesi İç ve Dış Ticaret AŞ’nin, yani TANSAŞ’ın Genel Müdürlüğünü yaptı. Daha sonra KİPA’da murahhas üyelik ve İzmir Soğuk Hava Tesisleri AŞ’de Yönetim Kurulu Başkanlığı gibi görevler üstlendi.

Siyasette Demokratik Sol Parti çizgisinde yer aldı.

1994 yerel seçimlerinde Bornova’dan İzmir Büyükşehir Belediyesi Meclis Üyesi seçildi. Aynı dönemde DSP Parti Meclisi’nde de görev yaptı.

Bir yıl sonra siyasi kariyerini Ankara’ya taşıdı.

24 Aralık 1995 genel seçimlerinde DSP’den İzmir Milletvekili seçilerek TBMM’nin 20. döneminde görev yaptı.

Meclis yıllarında Kamu İktisadi Teşebbüsleri Komisyonunda daimi üye oldu. TBMM Genel Kurul Salonu’nun yenilenmesine ilişkin komisyonda başkanlık yaptı ve gazeteci-yazar Uğur Mumcu suikastını araştıran Meclis Araştırma Komisyonunda görev aldı.

Piriştina’nın milletvekilliği yaklaşık üç buçuk yıl sürdü.

1999’da yeniden İzmir’e dönerek bu kez kenti yönetmeye aday oldu.

1999’da İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı seçildi

18 Nisan 1999 yerel seçimlerinde Ahmet Piriştina, Demokratik Sol Parti’nin İzmir Büyükşehir Belediye Başkan adayıydı.

Seçimde oyların yaklaşık %30,5’ini alarak büyükşehir belediye başkanlığını kazandı. Seçim yarışında ANAP, CHP ve DYP adaylarını geride bıraktı.

Piriştina seçim kampanyasında yalnız büyük projeler vaat eden bir belediyecilik yerine, kararların kentte yaşayanların katılımıyla alınmasını savunan bir yönetim anlayışını öne çıkardı.

İzmir belediyeciliği üzerine hazırlanan çalışmalarda onun yaklaşımının merkezinde “kentin ortak aklı” fikrinin bulunduğu belirtiliyor. Kentin geleceğini belirleyecek büyük kararların tek bir kişinin iradesiyle değil, kurumların ve toplumun katılımıyla oluşturulması gerektiğini savunuyordu.

Göreve başladığında İzmir’in önünde uzun yıllardır devam eden büyük altyapı sorunları bulunuyordu.

Körfez kirliliği, kanalizasyon sistemi, toplu taşıma, su baskınları ve kıyı düzenlemeleri bunların başında geliyordu.

Büyük Kanal onun döneminde tamamlandı, Körfez için yeni dönem başladı

Piriştina döneminin en çok hatırlanan yatırımı İzmir Büyük Kanal Projesi oldu.

Ancak projenin tarihini doğru ayırmak gerekiyor.

İzmir Büyükşehir Belediyesi tarihçesine göre Büyük Kanal çalışmaları Piriştina’dan önce başlamıştı. Burhan Özfatura döneminde proje üzerinde önemli çalışmalar yapılmıştı. Piriştina’nın göreve gelmesinden sonra ise proje revize edildi ve tamamlanmasına öncelik verildi.

Belediyecilik tarihini inceleyen çalışmaya göre, kalan kısmın uzun yıllara yayılması yerine İZSU kaynaklarıyla daha hızlı tamamlanabilecek bir yöntem benimsendi.

Güneybatı Atıksu Arıtma Tesisi’nin 15 Ekim 2002’de devreye alınmasıyla Büyük Kanal Projesi tamamlandı. Projenin başlangıcından tamamlanmasına kadar yaklaşık 18,5 yıl geçmişti.

Bunun sonucunda İzmir’in evsel atıklarının doğrudan Körfez’e ulaşmasını önleyen sistem büyük ölçüde devreye girdi.

Körfez’in yıllarca İzmir’in en önemli çevre sorunlarından biri haline gelen kötü kokusu ve kirliliğinin azaltılmasında bu yatırım önemli bir dönüm noktası oldu. Daha sonraki İzmir Büyükşehir Belediyesi yönetimleri de Büyük Kanal’ın Piriştina döneminde tamamlandığını özellikle vurguladı.

Piriştina döneminde dere ıslahları, yağmur suyu kanalları, su kaynaklarının korunması ve su baskınlarını azaltmaya yönelik çalışmalar da belediyenin altyapı gündeminde önemli yer tuttu.

İzmir Metrosu 2000’de yolcu taşımaya başladı

Piriştina döneminin kent yaşamında kalıcı hale gelen bir başka gelişmesi İzmir Metrosu’nun hizmete girmesi oldu.

Metro projesinin temeli 1995 yılında Burhan Özfatura döneminde atılmıştı.

Projenin ilk etabı Ahmet Piriştina’nın belediye başkanlığı sırasında tamamlandı ve Üçyol-Bornova arasındaki yaklaşık 11 kilometrelik ilk hat 22 Mayıs 2000’de hizmete açıldı.

İlk sistem 10 istasyon ve 45 araçla çalışmaya başladı.

Piriştina yönetiminde ulaşım politikası yalnız metrodan ibaret değildi.

Deniz ulaşımının geliştirilmesi, ulaşım türlerinin birbirine bağlanması, kıyı ulaşımının güçlendirilmesi ve kent içindeki trafik sisteminin daha bütüncül hale getirilmesine yönelik uygulamalar da belediye tarihçesinde bu dönemin öne çıkan başlıkları arasında gösteriliyor.

Piriştina döneminde ayrıca Körfez kıyılarında düzenlemeler gerçekleştirildi; Cumhuriyet Meydanı ve çevresindeki çalışmalar ile kıyı şeridinin kent yaşamına daha fazla katılmasını amaçlayan projeler sürdürüldü.

Bugünkü İzmir’in gündelik hayatında önemli yer tutan metro ve arıtma altyapısının onun belediye başkanlığı yıllarında hizmete alınmış olması, ölümünden yıllar sonra bile adının bu yatırımlarla birlikte anılmasının başlıca nedenlerinden biri oldu.

Kent arşivinden kültür mekânlarına İzmir’in hafızasına yatırım yaptı

Ahmet Piriştina yalnız altyapı projelerine odaklanan bir belediye başkanı değildi.

Kent tarihi ve kültürel hafıza konusunda da çalışmalar yürüttü.

Bunun en kalıcı örneği bugün Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi – APİKAM adıyla faaliyet gösteren kurumdur.

1932’den 2001’e kadar İzmir İtfaiyesi tarafından kullanılan tarihî binanın kent arşivi ve müzesine dönüştürülmesi için restorasyon çalışmaları Şubat 2002’de, Piriştina’nın belediye başkanlığı döneminde başladı.

Bina 10 Ocak 2004’te Kent Arşivi ve Müzesi olarak açıldı. Piriştina’nın projeye özel önem vermesi ve kuruluşunda yoğun çaba göstermesi nedeniyle, ölümünün ardından İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin 6 Temmuz 2004 tarihli kararıyla kuruma Ahmet Piriştina’nın adı verildi.

Kültür mekânları, tarihî çevre düzenlemeleri, e-belediye hazırlıkları, sayısal kent haritası çalışmaları, yeşillendirme ve kıyı projeleri de belediyenin kendi tarihçesinde Piriştina döneminin öne çıkan uygulamaları arasında sayılıyor.

Bu yaklaşım, Piriştina’nın belediyeciliğini yalnız yol, kanalizasyon ve ulaşım hizmetleri üzerinden değil; kent kimliği ve İzmirli olma bilinci üzerinden de tanımlamasına imkân verdi.

DSP’den ayrıldı, CHP ile ikinci kez seçildi

Piriştina belediye başkanlığına DSP’den seçilmişti.

Ancak Türk siyasetinin 2001-2003 dönemindeki büyük değişimleri onun siyasi konumunu da etkiledi.

DSP’nin 2002 genel seçimlerinde Meclis dışında kalmasının ardından partide yaşanan çözülme sırasında Piriştina bir süre görevini DSP’li başkan olarak sürdürdü. Temmuz 2003’te DSP’den istifa etti, daha sonra CHP’ye katıldı.

28 Mart 2004 yerel seçimlerinde bu kez CHP’nin İzmir Büyükşehir Belediye Başkan adayı oldu.

1999’da yaklaşık %30,5 olan desteğini 2004’te yaklaşık %47,1’e yükselterek yeniden seçildi.

Bu sonuç Piriştina’ya ikinci beş yıllık dönemi için güçlü bir siyasi destek verdi.

Ancak yeni dönem yalnızca birkaç ay sürebildi.

15 Haziran 2004’te ani kalp kriziyle hayatını kaybetti

Ahmet Piriştina, 15 Haziran 2004 sabahı İzmir Büyükşehir Belediyesine ait Bostanlı’daki başkanlık lojmanında geçirdiği ani kalp krizi sonucu hayatını kaybetti.

Henüz 52 yaşındaydı.

Ölümü İzmir’de büyük bir şaşkınlık ve üzüntü yarattı.

Daha üç ay önce ikinci kez belediye başkanı seçilmişti ve önünde yaklaşık beş yıllık yeni bir görev dönemi bulunuyordu.

Piriştina, Aşağı Narlıdere Mezarlığı’nda toprağa verildi. Büyükşehir Belediye Başkanlığı makamında oluşan boşluğun ardından belediye meclisinin yaptığı seçimle Aziz Kocaoğlu yeni başkan oldu.

Eşi Mine Piriştina, çocukları Levent ve Zeynep Piriştina ile çalışma arkadaşları, sonraki yıllarda her 15 Haziran’da düzenlenen anmalarda bir araya geldi.

Piriştina’nın yaşam öyküsü 2007’de gazeteci Duygu Özsüphandağ Yayman tarafından “Nergis kokar mı İzmir’in sokakları?” adıyla kitaplaştırıldı. Kitap İzmir Büyükşehir Belediyesi Kent Kitaplığı tarafından yayımlandı.

22 yıl sonra da İzmir’de anılmaya devam ediyor

Ahmet Piriştina’nın ölümünün üzerinden 22 yıl geçmesine rağmen İzmir’deki anma geleneği devam ediyor.

15 Haziran 2026’da Aşağı Narlıdere Mezarlığı’nda düzenlenen 22. yıl anmasına İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay, Piriştina’nın çocukları Zeynep ve Levent Piriştina, torunları, eski belediye başkanları ve çok sayıda İzmirli katıldı.

Bugün onun adı Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi başta olmak üzere İzmir’in farklı mekânlarında yaşamaya devam ediyor.

Fakat Piriştina’nın kent hafızasındaki yerini yalnız isminin verildiği yapılara bağlamak eksik kalır.

Görev döneminde tamamlanan Büyük Kanal, hizmete alınan ilk metro hattı, Körfez kıyısındaki düzenlemeler, altyapı yatırımları ve kent hafızasına yönelik çalışmalar sonraki belediye yönetimlerinin de üzerine yeni projeler eklediği bir altyapı oluşturdu.

İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay da 2026’daki anmada, Piriştina döneminde ortaya konan belediyecilik anlayışının ve kent vizyonunun İzmir’de hâlâ hatırlandığını belirtti.

Ahmet Piriştina’nın yaşamı Buca’da başlayan bir iş insanının hikâyesi olarak başladı; TANSAŞ yöneticiliğinden belediye meclisine, oradan TBMM’ye ve sonunda İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığına uzandı.

İkinci dönemini tamamlamasına hayatı izin vermedi.

Fakat 8 Nisan 1952’de Buca’da başlayan ve 15 Haziran 2004’te sona eren 52 yıllık yaşamı, İzmir’in yakın dönem belediyecilik tarihinde kalıcı bir iz bıraktı.

Aradan geçen yıllara rağmen her ölüm yıl dönümünde kabrinin başında toplanan ailesi, çalışma arkadaşları ve İzmirliler de bu hafızanın devam ettiğini gösteriyor.

BiziUnutma.com